Protocol inzake het recht dat van toepassing is op onderhoudsverplichtingen

Article 1 Scope 1 This Protocol shall determine the law applicable to maintenance obligations arising from a family relationship, parentage, marriage or affinity, including a maintenance obligation in respect of a child regardless of the marital status of the parents. 2 Decisions rendered in application of this Protocol shall be without prejudice to the existence of any of the relationships referred to in paragraph 1. 2011 145 19-08-2011

Article 2 Universal application This Protocol applies even if the applicable law is that of a non-Contracting State. 2011 145 19-08-2011

Article 3 General rule on applicable law 1 Maintenance obligations shall be governed by the law of the State of the habitual residence of the creditor, save where this Protocol provides otherwise. 2 In the case of a change in the habitual residence of the creditor, the law of the State of the new habitual residence shall apply as from the moment when the change occurs. 2011 145 19-08-2011

Article 4 Special rules favouring certain creditors 1 The following provisions shall apply in the case of maintenance obligations of – a) parents towards their children; b) Article 5 persons, other than parents, towards persons who have not attained the age of 21 years, except for obligations arising out of the relationships referred to in; and c) children towards their parents. 2 Article 3 If the creditor is unable, by virtue of the law referred to in, to obtain maintenance from the debtor, the law of the forum shall apply. 3 Article 3 Notwithstanding, if the creditor has seized the competent authority of the State where the debtor has his habitual residence, the law of the forum shall apply. However, if the creditor is unable, by virtue of this law, to obtain maintenance from the debtor, the law of the State of the habitual residence of the creditor shall apply. 4 Article 3 If the creditor is unable, by virtue of the laws referred to inand paragraphs 2 and 3 of this Article, to obtain maintenance from the debtor, the law of the State of their common nationality, if there is one, shall apply. 2011 145 19-08-2011

Article 5 Special rule with respect to spouses and ex-spouses Article 3 In the case of a maintenance obligation between spouses, ex-spouses or parties to a marriage which has been annulled,shall not apply if one of the parties objects and the law of another State, in particular the State of their last common habitual residence, has a closer connection with the marriage. In such a case the law of that other State shall apply. 2011 145 19-08-2011

Article 6 Special rule on defence Article 5 In the case of maintenance obligations other than those arising from a parent-child relationship towards a child and those referred to in, the debtor may contest a claim from the creditor on the ground that there is no such obligation under both the law of the State of the habitual residence of the debtor and the law of the State of the common nationality of the parties, if there is one. 2011 145 19-08-2011

Article 7 Designation of the law applicable for the purpose of a particular proceeding 1 Articles 3 to 6 Notwithstanding, the maintenance creditor and debtor for the purpose only of a particular proceeding in a given State may expressly designate the law of that State as applicable to a maintenance obligation. 2 A designation made before the institution of such proceedings shall be in an agreement, signed by both parties, in writing or recorded in any medium, the information contained in which is accessible so as to be usable for subsequent reference. 2011 145 19-08-2011

Article 8 Designation of the applicable law 1 Articles 3 to 6 Notwithstanding, the maintenance creditor and debtor may at any time designate one of the following laws as applicable to a maintenance obligation – a) the law of any State of which either party is a national at the time of the designation; b) the law of the State of the habitual residence of either party at the time of designation; c) the law designated by the parties as applicable, or the law in fact applied, to their property regime; d) the law designated by the parties as applicable, or the law in fact applied, to their divorce or legal separation. 2 Such agreement shall be in writing or recorded in any medium, the information contained in which is accessible so as to be usable for subsequent reference, and shall be signed by both parties. 3 Paragraph 1 shall not apply to maintenance obligations in respect of a person under the age of 18 years or of an adult who, by reason of an impairment or insufficiency of his or her personal faculties, is not in a position to protect his or her interests. 4 Notwithstanding the law designated by the parties in accordance with paragraph 1, the question of whether the creditor can renounce his or her right to maintenance shall be determined by the law of the State of the habitual residence of the creditor at the time of the designation. 5 Unless at the time of the designation the parties were fully informed and aware of the consequences of their designation, the law designated by the parties shall not apply where the application of that law would lead to manifestly unfair or unreasonable consequences for any of the parties. 2011 145 19-08-2011

Article 9 “Domicile” instead of “nationality” Articles 4 6 A State which has the concept of “domicile” as a connecting factor in family matters may inform the Permanent Bureau of the Hague Conference on Private International Law that, for the purpose of cases which come before its authorities, the word “nationality” inandis replaced by “domicile” as defined in that State. 2011 145 19-08-2011

Article 10 Public bodies The right of a public body to seek reimbursement of a benefit provided to the creditor in place of maintenance shall be governed by the law to which that body is subject. 2011 145 19-08-2011

Article 11 Scope of the applicable law inter alia The law applicable to the maintenance obligation shall determine– a) whether, to what extent and from whom the creditor may claim maintenance; b) the extent to which the creditor may claim retroactive maintenance; c) the basis for calculation of the amount of maintenance, and indexation; d) who is entitled to institute maintenance proceedings, except for issues relating to procedural capacity and representation in the proceedings; e) prescription or limitation periods; f) the extent of the obligation of a maintenance debtor, where a public body seeks reimbursement of benefits provided for a creditor in place of maintenance. 2011 145 19-08-2011

Article 12 Exclusion of renvoi In the Protocol, the term “law” means the law in force in a State other than its choice of law rules. 2011 145 19-08-2011

Article 13 Public policy The application of the law determined under the Protocol may be refused only to the extent that its effects would be manifestly contrary to the public policy of the forum. 2011 145 19-08-2011

Article 14 Determining the amount of maintenance Even if the applicable law provides otherwise, the needs of the creditor and the resources of the debtor as well as any compensation which the creditor was awarded in place of periodical maintenance payments shall be taken into account in determining the amount of maintenance. 2011 145 19-08-2011

Article 15 Non-application of the Protocol to internal conflicts 1 A Contracting State in which different systems of law or sets of rules of law apply to maintenance obligations shall not be bound to apply the rules of the Protocol to conflicts solely between such different systems or sets of rules of law. 2 This Article shall not apply to a Regional Economic Integration Organisation. 2011 145 19-08-2011

Article 16 Non-unified legal systems – territorial 1 In relation to a State in which two or more systems of law or sets of rules of law with regard to any matter dealt with in this Protocol apply in different territorial units – a) any reference to the law of a State shall be construed as referring, where appropriate, to the law in force in the relevant territorial unit; b) any reference to competent authorities or public bodies of that State shall be construed as referring, where appropriate, to those authorised to act in the relevant territorial unit; c) any reference to habitual residence in that State shall be construed as referring, where appropriate, to habitual residence in the relevant territorial unit; d) any reference to the State of which two persons have a common nationality shall be construed as referring to the territorial unit designated by the law of that State or, in the absence of relevant rules, to the territorial unit with which the maintenance obligation is most closely connected; e) any reference to the State of which a person is a national shall be construed as referring to the territorial unit designated by the law of that State or, in the absence of relevant rules, to the territorial unit with which the person has the closest connection. 2 For the purpose of identifying the applicable law under the Protocol in relation to a State which comprises two or more territorial units each of which has its own system of law or set of rules of law in respect of matters covered by this Protocol, the following rules apply – a) if there are rules in force in such a State identifying which territorial unit’s law is applicable, the law of that unit applies; b) in the absence of such rules, the law of the relevant territorial unit as defined in paragraph 1 applies. 3 This Article shall not apply to a Regional Economic Integration Organisation. 2011 145 19-08-2011

Article 17 Non-unified legal systems – inter-personal conflicts For the purpose of identifying the applicable law under the Protocol in relation to a State which has two or more systems of law or sets of rules of law applicable to different categories of persons in respect of matters covered by this Protocol, any reference to the law of such State shall be construed as referring to the legal system determined by the rules in force in that State. 2011 145 19-08-2011

Article 18 Co-ordination with prior Hague Maintenance Conventions Hague Convention of 2 October 1973 on the Law Applicable to Maintenance Obligations Hague Convention of 24 October 1956 on the law applicable to maintenance obligations towards children. As between the Contracting States, this Protocol replaces theand the 2011 145 19-08-2011

Article 19 Co-ordination with other instruments 1 This Protocol does not affect any other international instrument to which Contracting States are or become Parties and which contains provisions on matters governed by the Protocol, unless a contrary declaration is made by the States Parties to such instrument. 2 Paragraph 1 also applies to uniform laws based on special ties of a regional or other nature between the States concerned. 2011 145 19-08-2011

Article 20 Uniform interpretation In the interpretation of this Protocol, regard shall be had to its international character and to the need to promote uniformity in its application. 2011 145 19-08-2011

Article 21 Review of the practical operation of the Protocol 1 The Secretary General of the Hague Conference on Private International Law shall as necessary convene a Special Commission in order to review the practical operation of the Protocol. 2 For the purpose of such review Contracting States shall co-operate with the Permanent Bureau of the Hague Conference on Private International Law in the gathering of case law concerning the application of the Protocol. 2011 145 19-08-2011

Article 22 Transitional provisions This Protocol shall not apply to maintenance claimed in a Contracting State relating to a period prior to its entry into force in that State. 2011 145 19-08-2011

Article 23 Signature, ratification and accession 1 This Protocol is open for signature by all States. 2 This Protocol is subject to ratification, acceptance or approval by the signatory States. 3 This Protocol is open for accession by all States. 4 Instruments of ratification, acceptance, approval or accession shall be deposited with the Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of the Netherlands, depositary of the Protocol. 2011 145 19-08-2011

Article 24 Regional Economic Integration Organisations 1 A Regional Economic Integration Organisation which is constituted solely by sovereign States and has competence over some or all of the matters governed by the Protocol may equally sign, accept, approve or accede to the Protocol. The Regional Economic Integration Organisation shall in that case have the rights and obligations of a Contracting State, to the extent that the Organisation has competence over matters governed by the Protocol. 2 The Regional Economic Integration Organisation shall, at the time of signature, acceptance, approval or accession, notify the depositary in writing of the matters governed by the Protocol in respect of which competence has been transferred to that Organisation by its Member States. The Organisation shall promptly notify the depositary in writing of any changes to its competence as specified in the most recent notice given under this paragraph. 3 Article 28 At the time of signature, acceptance, approval or accession, a Regional Economic Integration Organisation may declare, in accordance with, that it exercises competence over all the matters governed by the Protocol and that the Member States which have transferred competence to the Regional Economic Integration Organisation in respect of the matter in question shall be bound by the Protocol by virtue of the signature, acceptance, approval or accession of the Organisation. 4 For the purposes of the entry into force of the Protocol, any instrument deposited by a Regional Economic Integration Organisation shall not be counted unless the Regional Economic Integration Organisation makes a declaration under paragraph 3. 5 Any reference to a “Contracting State” or “State” in the Protocol applies equally to a Regional Economic Integration Organisation that is a Party to it, where appropriate. In the event that a declaration is made by a Regional Economic Integration Organisation under paragraph 3, any reference to a “Contracting State” or “State” in the Protocol applies equally to the relevant Member States of the Organisation, where appropriate. 2011 145 19-08-2011

Article 25 Entry into force 1 Article 23 The Protocol shall enter into force on the first day of the month following the expiration of three months after the deposit of the second instrument of ratification, acceptance, approval or accession referred to in. 2 Thereafter the Protocol shall enter into force – a) Article 24 for each State or each Regional Economic Integration Organisation referred to insubsequently ratifying, accepting, or approving the Protocol or acceding to it, on the first day of the month following the expiration of three months after the deposit of its instrument of ratification, acceptance, approval or accession; b) Article 26 for a territorial unit to which the Protocol has been extended in accordance with, on the first day of the month following the expiration of three months after notification of the declaration referred to in that Article. 2011 145 19-08-2011

Article 26 Declarations with respect to non-unified legal systems 1 Article 28 If a State has two or more territorial units in which different systems of law are applicable in relation to matters dealt with in this Protocol, it may at the time of signature, ratification, acceptance, approval or accession declare in accordance withthat the Protocol shall extend to all its territorial units or only to one or more of them and may modify this declaration by submitting another declaration at any time. 2 Any such declaration shall be notified to the depositary and shall state expressly the territorial units to which the Protocol applies. 3 If a State makes no declaration under this Article, the Protocol is to extend to all territorial units of that State. 4 This Article shall not apply to a Regional Economic Integration Organisation. 2011 145 19-08-2011

Article 27 Reservations No reservations may be made to this Protocol. 2011 145 19-08-2011

Article 28 Declarations 1 Articles 24(3) 26(1) Declarations referred to inandmay be made upon signature, ratification, acceptance, approval or accession or at any time thereafter, and may be modified or withdrawn at any time. 2 Declarations, modifications and withdrawals shall be notified to the depositary. 3 A declaration made at the time of signature, ratification, acceptance, approval or accession shall take effect simultaneously with the entry into force of this Protocol for the State concerned. 4 A declaration made at a subsequent time, and any modification or withdrawal of a declaration, shall take effect on the first day of the month following the expiration of three months after the date on which the notification is received by the depositary. 2011 145 19-08-2011

Article 29 Denunciation 1 A Contracting State to this Protocol may denounce it by a notification in writing addressed to the depositary. The denunciation may be limited to certain territorial units of a State with a non-unified legal system to which the Protocol applies. 2 The denunciation shall take effect on the first day of the month following the expiration of 12 months after the date on which the notification is received by the depositary. Where a longer period for the denunciation to take effect is specified in the notification, the denunciation shall take effect upon the expiration of such longer period after the date on which the notification is received by the depositary. 2011 145 19-08-2011

Article 30 Notification Articles 23 24 The depositary shall notify the Members of the Hague Conference on Private International Law, and other States and Regional Economic Integration Organisations which have signed, ratified, accepted, approved or acceded in accordance withandof the following – a) Articles 23 24 the signatures and ratifications, acceptances, approvals and accessions referred to inand; b) Article 25 the date on which this Protocol enters into force in accordance with; c) Articles 24(3) 26(1) the declarations referred to inand; d) Article 29 the denunciations referred to in. 2011 145 19-08-2011

Artikel 1 Toepassingsgebied 1 Dit Protocol bepaalt het recht dat van toepassing is op onderhoudsverplichtingen die voortvloeien uit een familiebetrekking, bloedverwantschap, huwelijk of aanverwantschap, met inbegrip van onderhoudsverplichtingen jegens kinderen, ongeacht de burgerlijke staat van de ouders. 2 Beslissingen, gegeven met toepassing van dit Protocol, houden geen oordeel in over het bestaan van de banden bedoeld in het eerste lid. 2011 145 19-08-2011

Artikel 2 Universele toepassing Dit Protocol is van toepassing ook indien het toepasselijke recht dat van een niet-Verdragsluitende Staat is. 2011 145 19-08-2011

Artikel 3 Algemene regel inzake toepasselijk recht 1 Tenzij dit Protocol anders bepaalt, worden onderhoudsverplichtingen beheerst door het recht van de Staat waar de onderhoudsgerechtigde zijn gewone verblijfplaats heeft. 2 In geval van verandering van de gewone verblijfplaats van de onderhoudsgerechtigde, is het recht van de Staat van de nieuwe gewone verblijfplaats van toepassing vanaf het tijdstip waarop de verandering intreedt. 2011 145 19-08-2011

Artikel 4 Bijzondere regels die bepaalde onderhoudsgerechtigden begunstigen 1 De volgende bepalingen zijn van toepassing in geval van onderhoudsverplichtingen van: a. ouders jegens hun kinderen; b. artikel 5 personen niet zijnde ouders jegens personen die de leeftijd van 21 jaren nog niet hebben bereikt, met uitzondering van verplichtingen voortvloeiend uit de betrekkingen bedoeld in; en c. kinderen jegens hun ouders. 2 artikel 3 Indien de onderhoudsgerechtigde op grond van het recht, bedoeld in, geen levensonderhoud van de onderhoudsplichtige kan verkrijgen, is het recht van het forum van toepassing. 3 artikel 3 In afwijking vanis, indien de onderhoudsgerechtigde de zaak aanhangig maakt bij de bevoegde autoriteit van de Staat waar de onderhoudsplichtige zijn gewone verblijfplaats heeft, het recht van het forum van toepassing. Indien de onderhoudsgerechtigde op grond van dit recht echter geen levensonderhoud van de onderhoudsplichtige kan verkrijgen, is het recht van de Staat van de gewone verblijfplaats van de onderhoudsgerechtigde van toepassing. 4 artikel 3 Indien de onderhoudsgerechtigde op grond van de rechtsstelsels, bedoeld inen in het tweede en derde lid van dit artikel, geen levensonderhoud van de onderhoudsplichtige kan verkrijgen, is het recht van de Staat van hun gemeenschappelijke nationaliteit, indien zij er een bezitten, van toepassing. 2011 145 19-08-2011

Artikel 5 Bijzondere regel met betrekking tot echtgenoten en ex-echtgenoten artikel 3 In geval van onderhoudsverplichtingen tussen echtgenoten, ex-echtgenoten of tussen partijen bij een nietig verklaard huwelijk, isniet van toepassing indien een van de partijen zich daartegen verzet en het recht van een andere Staat, in het bijzonder dat van de Staat van hun laatste gemeenschappelijke gewone verblijfplaats, nauwer verbonden is met het huwelijk. In dat geval is het recht van die andere Staat van toepassing. 2011 145 19-08-2011

Artikel 6 Bijzondere regel voor verweer artikel 5 In geval van onderhoudsverplichtingen anders dan die welke voortvloeien uit een ouder-kindrelatie jegens een kind en dan die bedoeld in, kan de onderhoudsplichtige zich tegen een aanspraak van de onderhoudsgerechtigde verweren op grond dat een dergelijke verplichting niet bestaat ingevolge zowel het recht van de Staat van de gewone verblijfplaats van de onderhoudsplichtige als het recht van de Staat van de gemeenschappelijke nationaliteit van de partijen, indien zij er een bezitten. 2011 145 19-08-2011

Artikel 7 Aanwijzing van het toepasselijke recht ten behoeve van een bepaalde procedure 1 artikelen 3 tot en met 6 In afwijking van dekunnen de onderhoudsgerechtigde en de onderhoudsplichtige uitsluitend ten behoeve van een bepaalde procedure in een bepaalde Staat uitdrukkelijk het recht van die Staat als toepasselijk aanwijzen op een onderhoudsverplichting. 2 Een aanwijzing die geschiedt voordat een dergelijke procedure aanhangig wordt gemaakt, dient te worden vastgelegd in een overeenkomst die door beide partijen wordt ondertekend en op schrift wordt gesteld of vastgelegd op zodanige wijze dat de inhoud ervan toegankelijk blijft voor raadpleging op een later tijdstip. 2011 145 19-08-2011

Artikel 8 Aanwijzing van het toepasselijke recht 1 artikelen 3 tot en met 6 In afwijking van dekunnen de onderhoudsgerechtigde en de onderhoudsplichtige te allen tijde een van de volgende rechtsstelsels als toepasselijk aanwijzen op een onderhoudsverplichting: a. het recht van een Staat waarvan een van de partijen op het tijdstip van de aanwijzing de nationaliteit bezit; b. het recht van de Staat waar een van de partijen op het tijdstip van de aanwijzing zijn gewone verblijfplaats heeft; c. het recht dat door partijen als toepasselijk op hun vermogensregime is aangewezen, of het recht dat daadwerkelijk daarop is toegepast; d. het recht dat door partijen als toepasselijk op hun echtscheiding of hun scheiding van tafel en bed is aangewezen of het recht dat daadwerkelijk daarop is toegepast. 2 De daartoe strekkende overeenkomst wordt op schrift gesteld of op zodanige wijze vastgelegd dat de inhoud ervan toegankelijk blijft voor raadpleging op een later tijdstip, en wordt door beide partijen ondertekend. 3 Het eerste lid is niet van toepassing op onderhoudsverplichtingen jegens een persoon jonger dan 18 jaren of jegens een volwassene die wegens een aantasting of ontoereikendheid van zijn persoonlijke vermogens niet in staat is zijn eigen belangen te behartigen. 4 In afwijking van het door de partijen in overeenstemming met het eerste lid aangewezen recht, wordt de vraag of de onderhoudsgerechtigde afstand kan doen van zijn recht op levensonderhoud, bepaald door het recht van de Staat waar de onderhoudsgerechtigde op het tijdstip van de aanwijzing zijn gewone verblijfplaats heeft. 5 Tenzij de partijen op het tijdstip van de aanwijzing volledig geïnformeerd waren en zich bewust waren van de gevolgen van de aanwijzing, blijft het door de partijen aangewezen recht buiten toepassing indien toepassing van dat recht voor een van de partijen kennelijk onbillijke of onredelijke gevolgen zou hebben. 2011 145 19-08-2011

Artikel 9 Woonplaats („domicile”) in plaats van nationaliteit artikelen 4 6 Een Staat die in familierechtelijke aangelegenheden het begrip woonplaats („domicile”) als aanknopingsfactor hanteert, kan het Permanent Bureau van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht mededelen dat in zaken die voor zijn autoriteiten komen het begrip „nationaliteit” in deenwordt vervangen door woonplaats („domicile”) zoals omschreven in die Staat. 2011 145 19-08-2011

Artikel 10 Overheidslichamen Het recht van een overheidslichaam op terugbetaling van een uitkering die in plaats van levensonderhoud aan de onderhoudsgerechtigde is verstrekt, wordt beheerst door het recht waaraan dat lichaam is onderworpen. 2011 145 19-08-2011

Artikel 11 Reikwijdte van het toepasselijke recht Het recht dat van toepassing is op de onderhoudsverplichting bepaalt onder andere: a. of, in welke mate en van wie de onderhoudsgerechtigde aanspraak kan maken op levensonderhoud; b. in hoeverre de onderhoudsgerechtigde met terugwerkende kracht aanspraak heeft op levensonderhoud; c. de grondslag voor de berekening van het bedrag aan levensonderhoud en de indexatie; d. wie gerechtigd is procedures ter zake van van levensonderhoud in te stellen, behoudens aangelegenheden die betrekking hebben op de bevoegdheid om in rechte op te treden en de procesvertegenwoordiging; e. verjarings- en vervaltermijnen; f. de omvang van de verplichting van de onderhoudsplichtige, indien een overheidslichaam terugbetaling vraagt van uitkeringen die in plaats van levensonderhoud aan een onderhoudsgerechtigde zijn verstrekt. 2011 145 19-08-2011

Artikel 12 Uitsluiting van renvoi In het Protocol wordt onder de term „recht” verstaan het in een Staat geldende recht, met uitsluiting van de regels van conflictenrecht. 2011 145 19-08-2011

Artikel 13 Openbare orde De toepassing van het ingevolge dit Protocol aangewezen recht kan slechts worden geweigerd indien de gevolgen ervan kennelijk in strijd zijn met de openbare orde van het forum. 2011 145 19-08-2011

Artikel 14 Vaststelling van het bedrag van het levensonderhoud Ook wanneer het toepasselijke recht anders bepaalt, wordt bij de vaststelling van het bedrag van het levensonderhoud rekening gehouden met de behoeften van de onderhoudsgerechtigde en de draagkracht van de onderhoudsplichtige alsmede met eventuele vergoedingen die de onderhoudsgerechtigde zijn toegekend in plaats van periodiek uit te keren levensonderhoud. 2011 145 19-08-2011

Artikel 15 Niet-toepasselijkheid van het Protocol op interne conflicten 1 Een Verdragsluitende Staat waarin verschillende rechtsstelsels of verzamelingen rechtsregels van toepassing zijn op het gebied van onderhoudsverplichtingen, is niet gehouden de regels van het Protocol toe te passen op conflicten die uitsluitend deze verschillende rechtsstelsels of verzamelingen rechtsregels betreffen. 2 Dit artikel is niet van toepassing op Regionale Organisaties voor Economische Integratie. 2011 145 19-08-2011

Artikel 16 Niet-geünificeerde rechtsstelsels – territoriaal 1 Ten aanzien van een Staat die met betrekking tot bij dit Protocol geregelde aangelegenheden twee of meer rechtsstelsels of verzamelingen rechtsregels heeft die binnen verschillende territoriale eenheden van toepassing zijn, a. wordt een verwijzing naar het recht van een Staat in voorkomend geval uitgelegd als een verwijzing naar het in de desbetreffende territoriale eenheid geldende recht; b. wordt een verwijzing naar de bevoegde autoriteiten of overheidslichamen van die Staat in voorkomend geval uitgelegd als een verwijzing naar de autoriteiten of overheidslichamen die bevoegd zijn op te treden in de desbetreffende territoriale eenheid. c. wordt een verwijzing naar de gewone verblijfplaats in die Staat in voorkomend geval uitgelegd als een verwijzing naar de gewone verblijfplaats in de desbetreffende territoriale eenheid; d. wordt een verwijzing naar de Staat waarvan twee personen de nationaliteit gemeenschappelijk hebben, uitgelegd als een verwijzing naar de door het recht van die Staat aangewezen territoriale eenheid of, bij gebreke van ter zake dienende regels, naar de territoriale eenheid waarmee de onderhoudsverplichting het nauwst verbonden is; e. wordt een verwijzing naar de Staat waarvan een persoon de nationaliteit bezit, uitgelegd als een verwijzing naar de door het recht van die Staat aangewezen territoriale eenheid of, bij gebreke van ter zake dienende regels, naar de territoriale eenheid waarmee de persoon de nauwste banden heeft. 2 Teneinde het op grond van het Protocol toepasselijke recht aan te wijzen in geval van een Staat die twee of meer territoriale eenheden omvat met ieder hun eigen rechtsstelsel of verzameling rechtsregels met betrekking tot bij dit Protocol geregelde aangelegenheden, zijn de volgende regels van toepassing: a. indien in die Staat regels van kracht zijn die de territoriale eenheid aanwijzen waarvan het recht van toepassing is, wordt het recht van die eenheid toegepast; b. bij gebreke van zodanige regels is het recht van de ingevolge het eerste lid aangewezen territoriale eenheid van toepassing. 3 Dit artikel is niet van toepassing op Regionale Organisaties voor Economische Integratie. 2011 145 19-08-2011

Artikel 17 Niet-geünificeerde rechtsstelsels – personeel Teneinde het op grond van het Protocol toepasselijke recht aan te wijzen in geval van een Staat die met betrekking tot bij dit Protocol geregelde aangelegenheden twee of meer rechtsstelsels of verzamelingen rechtsregels omvat die op verschillende categorieën personen van toepassing zijn, wordt een verwijzing naar het recht van een dergelijke Staat uitgelegd als een verwijzing naar het rechtsstelsel dat wordt aangewezen door de regels die in die Staat van kracht zijn. 2011 145 19-08-2011

Artikel 18 Samenloop met eerdere Haagse verdragen inzake levensonderhoud Verdrag van ’s-Gravenhage van 2 oktober 1973 inzake de wet die van toepassing is op onderhoudsverplichtingen Verdrag van ’s-Gravenhage van 24 oktober 1956 nopens de wet welke op alimentatieverplichtingen jegens kinderen toepasselijk is. In de onderlinge betrekkingen tussen de Verdragsluitende Staten treedt dit Protocol in de plaats van heten het 2011 145 19-08-2011

Artikel 19 Samenloop met andere instrumenten 1 Dit Protocol laat onverlet andere internationale instrumenten waarbij Verdragsluitende Staten Partij zijn of worden en die bepalingen bevatten over in dit Protocol geregelde aangelegenheden, tenzij een andersluidende verklaring wordt afgelegd door de Staten die Partij zijn bij dergelijke instrumenten. 2 Het eerste lid is eveneens van toepassing op eenvormige wetten die hun grondslag vinden in het bestaan van speciale banden van regionale of andere aard tussen de desbetreffende Staten. 2011 145 19-08-2011

Artikel 20 Uniforme uitlegging Bij de uitlegging van dit Protocol dient rekening te worden gehouden met het internationale karakter ervan alsmede met de noodzaak de uniforme toepassing ervan te bevorderen. 2011 145 19-08-2011

Artikel 21 Toetsing van de werking van het Protocol in de praktijk 1 De Secretaris-Generaal van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht roept wanneer nodig een Bijzondere Commissie bijeen teneinde de werking van het Protocol in de praktijk te toetsen. 2 Te dien einde werken de Verdragsluitende Staten samen met het Permanent Bureau van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht bij het verzamelen van jurisprudentie betreffende de toepassing van het Protocol. 2011 145 19-08-2011

Artikel 22 Overgangsbepalingen Dit Protocol is niet van toepassing op vorderingen inzake levensonderhoud in een Verdragsluitende Staat die betrekking hebben op een tijdvak voorafgaand aan de inwerkingtreding ervan in die Staat. 2011 145 19-08-2011

Artikel 23 Ondertekening, bekrachtiging en toetreding 1 Dit Protocol staat open voor ondertekening door alle Staten. 2 Dit Protocol dient door de ondertekenende Staten te worden bekrachtigd, aanvaard of goedgekeurd. 3 Dit Protocol staat open voor toetreding door alle Staten. 4 De akten van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding dienen te worden nedergelegd bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken van het Koninkrijk der Nederlanden, depositaris van het Protocol. 2011 145 19-08-2011

Artikel 24 Regionale Organisaties voor Economische Integratie 1 Een Regionale Organisatie voor Economische Integratie die uitsluitend is samengesteld uit soevereine Staten en die bevoegd is ter zake van sommige of alle aangelegenheden die in dit Protocol worden geregeld, kan dit Protocol eveneens ondertekenen, aanvaarden, goedkeuren of hiertoe toetreden. De Regionale Organisatie voor Economische Integratie heeft in dat geval de rechten en verplichtingen van een Verdragsluitende Staat voor zover de organisatie bevoegd is ter zake van de aangelegenheden waarop het Protocol van toepassing is. 2 De Regionale Organisatie voor Economische Integratie doet, op het tijdstip van ondertekening, aanvaarding, goedkeuring of toetreding, de depositaris schriftelijk mededeling van de in het Protocol geregelde aangelegenheden ter zake waarvan de bevoegdheid door haar lidstaten aan die Organisatie is overgedragen. De Organisatie doet de depositaris onverwijld schriftelijk mededeling van wijzigingen van haar bevoegdheid als vermeld in de meest recente kennisgeving ingevolge dit lid. 3 artikel 28 Op het tijdstip van ondertekening, aanvaarding, goedkeuring of toetreding kan een Regionale Organisatie voor Economische Integratie in overeenstemming metverklaren dat zij de bevoegdheid uitoefent ter zake van alle aangelegenheden waarop het Protocol van toepassing is en dat haar lidstaten die hun bevoegdheid op dat gebied hebben overgedragen aan de Regionale Organisatie voor Economische Integratie, door het Protocol gebonden zullen zijn als gevolg van de ondertekening, aanvaarding, goedkeuring of toetreding door de organisatie. 4 Voor de inwerkingtreding van het Protocol telt een akte die wordt nedergelegd door een Regionale Organisatie voor Economische Integratie niet mee, tenzij de Regionale Organisatie voor Economische Integratie een verklaring aflegt in overeenstemming met het derde lid. 5 Alle verwijzingen naar een „Verdragsluitende Staat” of een „Staat” in het Protocol zijn in voorkomend geval eveneens van toepassing op een Regionale Organisatie voor Economische Integratie die Partij bij het Protocol is. In het geval dat een Regionale Organisatie voor Economische Integratie een verklaring in overeenstemming met het derde lid heeft afgelegd, zijn alle verwijzingen naar een „Verdragsluitende Staat” of een „Staat” in het Protocol in voorkomend geval eveneens van toepassing op de betreffende lidstaten van de Organisatie. 2011 145 19-08-2011

Artikel 25 Inwerkingtreding 1 artikel 23 Het Protocol treedt in werking op de eerste dag van de maand volgend op het verstrijken van drie maanden na de nederlegging van de tweede akte van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding, bedoeld in. 2 Vervolgens treedt het Protocol in werking: a. artikel 24 voor elke Staat of inbedoelde Regionale Organisatie voor Economische Integratie die het Protocol daarna bekrachtigt, aanvaardt, goedkeurt of ertoe toetreedt, op de eerste dag van de maand volgend op het verstrijken van drie maanden na de nederlegging van de akte van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding; b. artikel 26 voor een territoriale eenheid waartoe het Protocol overeenkomstigis uitgebreid, op de eerste dag van de maand volgend op het verstrijken van drie maanden na de kennisgeving bedoeld in dat artikel. 2011 145 19-08-2011

Artikel 26 Verklaringen ten aanzien van niet-geünificeerde rechtsstelsels 1 artikel 28 Indien een Staat twee of meer territoriale eenheden omvat waarin met betrekking tot bij dit Protocol geregelde aangelegenheden verschillende rechtsstelsels van toepassing zijn, kan hij op het tijdstip van ondertekening, bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding in overeenstemming metverklaren dat het Protocol op al deze territoriale eenheden of slechts op een of meer daarvan van toepassing is en kan hij te allen tijde deze verklaring wijzigen door een nieuwe verklaring af te leggen. 2 Van elke verklaring wordt aan de depositaris mededeling gedaan en daarin worden uitdrukkelijk de territoriale eenheden vermeld waarop het Protocol van toepassing is. 3 Indien een Staat geen verklaring aflegt krachtens dit artikel, is het Protocol van toepassing op alle territoriale eenheden van die Staat. 4 Dit artikel is niet van toepassing op een Regionale Organisatie voor Economische Integratie. 2011 145 19-08-2011

Artikel 27 Voorbehouden Bij dit Protocol kan geen enkel voorbehoud worden gemaakt. 2011 145 19-08-2011

Artikel 28 Verklaringen 1 artikelen 24, derde lid 26, eerste lid De in de, en, bedoelde verklaringen kunnen worden afgelegd bij de ondertekening, bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding of op enig tijdstip daarna, en kunnen te allen tijde worden gewijzigd of ingetrokken. 2 Van verklaringen, wijzigingen en intrekkingen wordt aan de depositaris mededeling gedaan. 3 Een verklaring die is afgelegd op het tijdstip van ondertekening, bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding wordt van kracht op het tijdstip waarop dit Protocol voor de betrokken Staat in werking treedt. 4 Een op een later tijdstip afgelegde verklaring, en elke wijziging of intrekking van een verklaring, worden van kracht op de eerste dag van de maand volgend op het verstrijken van een tijdvak van drie maanden na de datum waarop de kennisgeving door de depositaris is ontvangen. 2011 145 19-08-2011

Artikel 29 Opzegging 1 Een Staat die Partij is bij dit Protocol kan dit opzeggen door middel van een schriftelijke kennisgeving gericht aan de depositaris. De opzegging kan worden beperkt tot bepaalde territoriale eenheden van een niet-geünificeerd rechtsstelsel waarop het Protocol van toepassing is. 2 De opzegging wordt van kracht op de eerste dag van de maand volgend op het verstrijken van een termijn van twaalf maanden na de datum waarop de kennisgeving door de depositaris is ontvangen. Wanneer in de kennisgeving een langere opzegtermijn is aangegeven, wordt de opzegging van kracht na het verstrijken van deze langere termijn, na de datum waarop de kennisgeving door de depositaris is ontvangen. 2011 145 19-08-2011

Artikel 30 Kennisgeving artikelen 23 24 De depositaris geeft de Leden van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht, en andere Staten en Regionale Organisaties voor Economische Integratie die in overeenstemming met deenzijn overgegaan tot ondertekening, bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding, kennis van het volgende: a. artikelen 23 24 de in deenbedoelde ondertekeningen en bekrachtigingen, aanvaardingen, goedkeuringen en toetredingen; b. artikel 25 de datum waarop dit Protocol in werking treedt overeenkomstig; c. artikelen 24, derde lid 26, eerste lid de verklaringen bedoeld in de, en; d. artikel 29 de opzeggingen bedoeld in. 2011 145 19-08-2011