Overeenkomst ter uitvoering van artikel 45, eerste lid, van de Aanvullende Overeenkomst van 3 augustus 1959, zoals gewijzigd bij de Overeenkomsten van 21 oktober 1971, 18 mei 1981 en 18 maart 1993, bij het Verdrag tussen de Staten die partij zijn bij het Noordatlantisch Verdrag nopens de rechtspositie van hun krijgsmachten, met betrekking tot de in Duitsland gestationeerde buitenlandse krijgsmachten

Article 1 1 The authorities of a force shall submit to the Federal Minister of Defence, with copies to the respective Military District Commands for coordination in respect of place and time, by 1 April of every year, their annual programmes of manoeuvres and other training exercises for the following calendar year in which units of at least brigade strength in the case of field training/full strength exercises, or more than 1500 soldiers in the case of command post exercises, will participate. Endeavours should be made to include in the annual programmes manoeuvres and other training exercises of units of at least battalion/regiment strength in the case of field training/full strength exercises, or of up to 1500 soldiers in the case of command post exercises. The information to be provided shall include: - the type of exercise, - the approximate number of participating military personnel, - the approximate number of participating wheeled vehicles, tracked vehicles and aircraft, with the number of battle tanks stated separately, - the desired exercise area, - the desired exercise period. 2 The date stated in paragraph 1 of this Article (1 April of every year) shall be reviewed after sufficient experience has been gained. 1993 151 21-10-1993 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Article 2 When submitting the annual programmes of manoeuvres and other training exercises, the authorities of a force shall notify the Federal Minister of Defence of those units of at least battalion/regiment strength in the case of field training/full strength exercises or at least 600 soldiers in the case of command post exercises which are to be deployed to the Federal Republic for manoeuvres and other training exercises. The Federal Minister of Defence shall notify the authorities of a force of the decision of the competent German authorities, together with the decision on the annual programmes of manoeuvres and other training exercises. In case of rejection, the reasons shall be communicated to the authorities of a force. 1993 151 21-10-1993 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Article 3 1 The Federal Minister of Defence shall decide by 15 July of every year on the annual programmes of manoeuvres and other training exercises in the following calendar year, giving consideration to the comments provided by the German authorities. In case of rejection, the reasons shall be communicated to the authorities of a force. 2 The date stated in paragraph 1 of this Article (15 July of every year) shall be reviewed after sufficient experience has been gained. 1993 151 21-10-1993 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Article 4 1 The authorities of a force shall communicate as early as possible the plans for the conduct of manoeuvres and other training exercises, including those contained in the annual programmes, simultaneously to the affected Military District Commands, the affected Military District Offices of Defence Administration and the authorities of the affected Länder of the Federal Republic: a) for a strength of up to one company in the case of field training/full strength exercises or up to 250 soldiers in the case of command post exercises not later than four weeks prior to commencement of the manoeuvre and/or exercise, b) for a strength of up to one battalion/regiment in the case of field training/full strength exercises or more than 250 but not more than 600 soldiers in the case of command post exercises not later than six weeks prior to commencement of the manoeuvre and/or exercise, c) for a strength of up to one brigade in the case of field training/full strength exercises or more than 600 but not more than 1500 soldiers in the case of command post exercises not later than eight weeks prior to commencement of the manoeuvre and/or exercise, d) for a strength of more than one brigade in the case of field training/full strength exercises or more than 1500 soldiers in the case of command post exercises not later than sixteen weeks prior to commencement of the manoeuvre and/or exercise. 2 The plans for the conduct of manoeuvres and other training exercises shall contain the information specified in the Annex, which forms part of this Agreement. 3 In the plans for the conduct of manoeuvres and other training exercises the authorities of a force shall designate those units of less than battalion/regiment strength in the case of field training/full strength exercises or less than 600 soldiers in the case of command post exercises that are to be deployed to the Federal Republic to participate in manoeuvres or other training exercises. To the extent that such deployments have not already been approved pursuant to Article 2, the authorities of a force shall be notified of any objections of the competent German authorities in accordance with the provisions of paragraph 1 of Article 8. Additional agreements may be concluded. 4 At the request of the authorities of a force, the competent German military authorities may conclude agreements with the respective authorities of the Länder of the Federal Republic on simplified procedures for notification of exercises. Local training arrangements within a garrison between the authorities of a force and the competent local authorities may be concluded. The competent Military Region Command shall be notified. 1993 151 21-10-1993 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Article 5 1 In cases of manoeuvres and other training exercises jointly conducted by a force with other forces or with the Federal Armed Forces, the authorities of the force directing the manoeuvre or other training exercise shall communicate the plans for the conduct of the manoeuvre or other training exercise to the authorities mentioned in Article 4. 2 For manoeuvres and other training exercises conducted under the direction of authorities of the North Atlantic Treaty Organization or authorities of multinational forces, separate agreements shall be concluded. 1993 151 21-10-1993 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Article 6 1 The authorities of a force shall notify alert exercises to the competent Military Region Command within 12 hours after the declaration of alert. The information to be provided shall include: - the unit conducting the alert exercise, - the exercise area, - the exercise period. 2 An alert exercise may only be followed by a manoeuvre or other training exercise if notification has been given in accordance with Article 4 or Article 5. 3 Alert exercises are exercises intended for the inspection without prior notification of measures to upgrade, build up and maintain the readiness of units. In general, they will be conducted at the peacetime location of the unit concerned and end there or after moving into dispersal areas near to the location. 1993 151 21-10-1993 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Article 7 The Military District Commands shall review the plans for the conduct of manoeuvres and other training exercises in order to identify overlaps with respect to time and place. If overlaps cannot be resolved, the matter shall be decided by the Federal Minister of Defence in the case of manoeuvres and other training exercises within the scope of the approved annual programmes, in all other cases by the Military District Commands. In this context due consideration shall be given to all relevant circumstances. 1993 151 21-10-1993 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Article 8 1 The German authorities to which the plans for the conduct of manoeuvres and other training exercises are communicated pursuant to paragraph 1 of Article 4 shall inform the authorities of a force as early as possible but not later than halfway between the date of submission and the date of commencement of the manoeuvre or other training exercise, of any objections to these plans. 2 To the extent that the authorities of a force cannot concur with such objections, endeavours shall promptly be made to reach agreement in joint discussions with the authorities concerned. If no agreement on a plan is reached within an appropriate period of time, the matter shall be decided, after giving due consideration to all aspects, by the Federal Minister of Defence in the case of manoeuvres and other training exercises within the scope of the approved annual programmes, in all other cases by the Military District Commands. 1993 151 21-10-1993 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Article 9 Should the authorities of a force raise objections to decisions concerning manoeuvres or other training exercises, agreement shall be sought immediately by joint consultation with the Federal Minister of Defence. Should the authorities of a force and the Federal Minister of Defence fail to reach agreement within an appropriate period of time, the further procedure shall be as provided under Article 80A of the Supplementary Agreement. 1993 151 21-10-1993 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Article 10 1 The present Agreement may, after consultation with the other Contracting Parties, be amended or supplemented by agreement between the Government of the Federal Republic and the Government of any other Contracting Party. Such amendment or supplement shall not affect the provisions of the present Agreement as regards relations between the Federal Republic and the other Contracting Parties. 2 Any stationing Contracting Party may, after consultation with the other Contracting Parties, withdraw from the present Agreement at the end of a calendar year upon six months' written notice. The Federal Republic may, after consultation with the other Contracting Parties, terminate the present Agreement in respect of one or more Contracting Parties at the end of a calendar year upon six months' written notice. 3 The present Agreement shall be reviewed five years after its entry into force. 1993 151 21-10-1993 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Article 11 1 The signatory States shall notify the Government of the United States of America of the fulfilment of their respective internal requirements for the entry into force of the present Agreement. The Government of the United States of America shall notify each signatory State of the date of receipt of the last notification as defined in the first sentence of this paragraph. 2 The present Agreement shall enter into force on the date on which the Agreement of 18 March 1993 to amend the Agreement of 3 August 1959, as amended by the Agreements of 21 October 1971 and 18 May 1981, to Supplement the Agreement between the Parties to the North Atlantic Treaty regarding the Status of their Forces with respect to Foreign Forces stationed in the Federal Republic of Germany enters into force or thirty days after receipt of the last notification referred to in paragraph 1 of this Article, whichever occurs later. Upon its entry into force, the present Agreement shall supersede the Agreement of 3 August 1959 to implement paragraph 5 of Article 45 of the Agreement to supplement the Agreement between the Parties to the North Atlantic Treaty regarding the Status of their Forces with respect to Foreign Forces stationed in the Federal Republic of Germany. 3 The present Agreement shall be deposited in the Archives of the Government of the United States of America, which shall transmit a certified copy thereof to each signatory State. 1993 151 21-10-1993 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Artikel 1 1 De autoriteiten van een krijgsmacht dienen bij de Bondsminister van Defensie, met afschriften aan de desbetreffende Military District Commands voor de coördinering qua plaats en tijd, uiterlijk 1 april van elk kalenderjaar hun jaarprogramma's voor manoeuvres en andere oefeningen voor het volgende kalenderjaar in, waaraan eenheden deelnemen met een sterkte van ten minste een brigade in geval van tactische oefeningen met troepen, of van meer dan 1500 manschappen in geval van tactische oefeningen zonder troepen. Er dient naar te worden gestreefd in de jaarprogramma's manoeuvres en andere oefeningen op te nemen van eenheden met een sterkte van ten minste een bataljon/regiment in geval van tactische oefeningen met troepen, of van ten hoogste 1500 manschappen in geval van tactische oefeningen zonder troepen. De in te dienen programma's moeten de volgende informatie bevatten: – het soort oefening, – bij benadering het aantal deelnemende manschappen, – bij benadering het aantal deelnemende wiel- of rupsvoertuigen en luchtvaartuigen, en in het bijzonder het aantal gevechtstanks, – het gewenste oefengebied, – de gewenste oefenperiode. 2 De in het eerste lid van dit artikel genoemde datum (1 april van elk jaar) wordt opnieuw getoetst zodra voldoende ervaring is opgedaan. 1995 44 30-01-1995 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Artikel 2 Wanneer zij de jaarprogramma's voor manoeuvres en andere oefeningen indienen, stellen de autoriteiten van een krijgsmacht de Bondsminister van Defensie in kennis van de eenheden met een sterkte van ten minste een bataljon/regiment in geval van tactische oefeningen met troepen of van ten minste 600 manschappen in geval van tactische oefeningen zonder troepen, die voor manoeuvres en andere oefeningen naar de Bondsrepubliek worden overgebracht. De Bondsminister van Defensie stelt de autoriteiten van een krijgsmacht in kennis van de beslissing van de bevoegde Duitse autoriteiten, te zamen met de beslissing inzake de jaarprogramma's voor manoeuvres en andere oefeningen. Ingeval afwijzend wordt beslist, worden de redenen hiervoor medegedeeld aan de autoriteiten van een krijgsmacht. 1995 44 30-01-1995 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Artikel 3 1 De Bondsminister van Defensie neemt uiterlijk 15 juli van elk jaar een beslissing over de jaarprogramma's voor manoeuvres en andere oefeningen in het volgende kalenderjaar, daarbij de door de Duitse autoriteiten naar voren gebrachte standpunten in aanmerking nemend. Ingeval afwijzend wordt beslist, worden de redenen hiervoor medegedeeld aan de autoriteiten van een krijgsmacht. 2 De in het eerste lid van dit artikel genoemde datum (15 juli van elk jaar) wordt opnieuw getoetst zodra voldoende ervaring is opgedaan. 1995 44 30-01-1995 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Artikel 4 1 De autoriteiten van een krijgsmacht delen zo spoedig mogelijk de plannen voor het uitvoeren van manoeuvres en andere oefeningen, met inbegrip van die welke in de jaarprogramma's zijn vervat, gelijktijdig mede aan de betrokken Military District Commands, de betrokken Military District Offices of Defence Administration en de autoriteiten van de betrokken deelstaten van de Bondsrepubliek: a. bij een sterkte van ten hoogste een compagnie in geval van tactische oefeningen met troepen of ten hoogste 250 manschappen in geval van tactische oefeningen zonder troepen uiterlijk vier weken voor aanvang van de manoeuvre en/of oefening b. bij een sterkte van ten hoogste een bataljon/regiment in geval van tactische oefeningen met troepen of meer dan 250 maar ten hoogste 600 manschappen in geval van tactische oefeningen zonder troepen uiterlijk zes weken voor aanvang van de manoeuvre en/of oefening c. bij een sterkte van ten hoogste een brigade in geval van tactische oefeningen met troepen (Volltruppenübungen) of meer dan 600 maar ten hoogste 1500 manschappen in geval van tactische oefeningen zonder troepen uiterlijk acht weken voor aanvang van de manoeuvre en/of oefening d. bij een sterkte van meer dan een brigade in geval van tactische oefeningen met troepen of meer dan 1500 manschappen in geval van tactische oefeningen zonder troepen uiterlijk zestien weken voor aanvang van de manoeuvre en/of oefening 2 De plannen voor het uitvoeren van manoeuvres en andere oefeningen dienen de informatie te bevatten als genoemd in de Bijlage, die deel uitmaakt van deze Overeenkomst. 3 In de plannen voor het uitvoeren van manoeuvres en andere oefeningen wijzen de autoriteiten van een krijgsmacht de eenheden met een sterkte van minder dan een bataljon/regiment in geval van tactische oefeningen met troepen of minder dan 600 manschappen in geval van tactische oefeningen zonder troepen aan die naar de Bondsrepubliek worden overgebracht om aan manoeuvres of andere oefeningen deel te nemen. Voor zover deze verplaatsingen niet reeds zijn goedgekeurd overeenkomstig artikel 2, worden de autoriteiten van een krijgsmacht door de bevoegde Duitse autoriteiten in overeenstemming met artikel 8, eerste lid, in kennis gesteld van eventuele bezwaren. Er kunnen aanvullende akkoorden worden gesloten. 4 Op verzoek van de autoriteiten van een krijgsmacht kunnen de bevoegde Duitse militaire autoriteiten overeenkomsten sluiten met de onderscheiden autoriteiten van de deelstaten van de Bondsrepubliek inzake vereenvoudigde procedures voor de kennisgeving van oefeningen. Lokale oefeningsregelingen op garnizoensniveau kunnen door de autoriteiten van een krijgsmacht en de bevoegde plaatselijke autoriteiten worden getroffen. Het bevoegde Military Region Command wordt hiervan in kennis gesteld. 1995 44 30-01-1995 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Artikel 5 1 Bij manoeuvres en andere oefeningen die een krijgsmacht te zamen met andere krijgsmachten of met de Duitse strijdkrachten uitvoert, delen de autoriteiten van de krijgsmacht die de leiding heeft over de manoeuvre of de andere oefening de plannen voor de uitvoering van de manoeuvre of de andere oefening mede aan de in artikel 4 genoemde autoriteiten. 2 Voor manoeuvres en andere oefeningen die worden uitgevoerd onder leiding van de autoriteiten van de Noordatlantische Verdragsorganisatie of de autoriteiten van multinationale krijgsmachten worden afzonderlijke overeenkomsten gesloten. 1995 44 30-01-1995 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Artikel 6 1 De autoriteiten van een krijgsmacht stellen het bevoegde Military Region Command binnen 12 uur na afkondiging van het alarm in kennis van alarmoefeningen. Daarbij dient te worden medegedeeld: – de eenheid die de alarmoefening houdt, – het oefengebied, – de oefenperiode. 2 Een alarmoefening mag slechts door een manoeuvre of een andere oefening worden gevolgd indien kennisgeving is gedaan overeenkomstig artikel 4 of artikel 5. 3 Als alarmoefeningen worden beschouwd oefeningen die zijn bedoeld als onaangekondigde controle op maatregelen ter vergroting, opbouw en handhaving van de paraatheid van eenheden. Deze worden in het algemeen gehouden in de stationeringsplaats in vredestijd van de betrokken eenheid en eindigen aldaar of na verplaatsing naar verspreidingsgebieden in de nabijheid van die plaats. 1995 44 30-01-1995 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Artikel 7 De Military District Commands bestuderen de plannen voor het uitvoeren van manoeuvres en andere oefeningen ten einde na te gaan of er sprake is van overlappingen qua tijd en plaats. Indien geen oplossing kan worden gevonden voor overlappingen, wordt een beslissing ter zake genomen door de Bondsminister van Defensie in geval van manoeuvres en andere oefeningen in het kader van de goedgekeurde jaarprogramma's, en in alle andere gevallen door de Military District Commands. In dit verband wordt naar behoren rekening gehouden met alle relevante omstandigheden. 1995 44 30-01-1995 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Artikel 8 1 De Duitse autoriteiten waaraan de plannen voor het uitvoeren van manoeuvres en andere oefeningen worden medegedeeld overeenkomstig artikel 4, eerste lid, stellen de autoriteiten van een krijgsmacht zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk halverwege de termijn tussen de datum van indiening en de datum van aanvang van de manoeuvre of andere oefening, in kennis van eventuele bezwaren tegen deze plannen. 2 Voor zover de autoriteiten van een krijgsmacht zich niet met bedoelde bezwaren kunnen verenigen, worden onmiddellijk pogingen in het werk gesteld om in gemeenschappelijke besprekingen met de betrokken autoriteiten tot overeenstemming te komen. Indien niet binnen een passende termijn overeenstemming wordt bereikt over het plan, wordt een beslissing ter zake genomen, na naar behoren rekening te hebben gehouden met alle aspecten, door de Bondsminister van Defensie in geval van manoeuvres en andere oefeningen in het kader van de goedgekeurde jaarprogramma's, en in alle andere gevallen door de Military District Commands. 1995 44 30-01-1995 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Artikel 9 Indien de autoriteiten van een krijgsmacht bezwaar maken tegen beslissingen inzake manoeuvres en andere oefeningen, wordt onmiddellijk getracht overeenstemming te bereiken door middel van gezamenlijk overleg met de Bondsminister van Defensie. Indien de autoriteiten van een krijgsmacht en de Bondsminister van Defensie niet binnen een passende termijn tot overeenstemming komen, is de in artikel 80A van de Aanvullende Overeenkomst voorgeschreven procedure van toepassing. 1995 44 30-01-1995 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Artikel 10 1 Deze Overeenkomst kan, na overleg met de andere Overeenkomstsluitende Partijen, worden gewijzigd of aangevuld door middel van een overeenkomst tussen de Regering van de Bondsrepubliek en de Regering van een andere Overeenkomstsluitende Partij. Bedoelde wijziging of aanvulling laat de bepalingen van deze Overeenkomst onverlet wat betreft de betrekkingen tussen de Bondsrepubliek en de andere Overeenkomstsluitende Partijen. 2 Elke stationerende Overeenkomstsluitende Partij kan, na overleg met de andere Overeenkomstsluitende Partijen, zich aan het einde van een kalenderjaar uit deze Overeenkomst terugtrekken door middel van een schriftelijke kennisgeving met inachtneming van een opzegtermijn van zes maanden. De Bondsrepubliek kan, na overleg met de andere Overeenkomstsluitende Partijen, aan het einde van een kalenderjaar deze Overeenkomst ten aanzien van één of meer Overeenkomstsluitende Partijen beëindigen door middel van een schriftelijke kennisgeving met inachtneming van een opzegtermijn van zes maanden. 3 Deze Overeenkomst wordt vijf jaar na haar inwerkingtreding getoetst. 1995 44 30-01-1995 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998

Artikel 11 1 De ondertekenende Staten stellen de Regering van de Verenigde Staten van Amerika in kennis van het feit dat aan hun onderscheiden nationale vereisten voor de inwerkingtreding van deze Overeenkomst is voldaan. De Regering van de Verenigde Staten van Amerika stelt elke ondertekenende Staat in kennis van de datum van ontvangst van de laatste kennisgeving als bedoeld in de eerste volzin van dit lid. 2 Deze Overeenkomst treedt in werking op de datum waarop de Overeenkomst van 18 maart 1993 tot wijziging van de Aanvullende Overeenkomst van 3 augustus 1959 bij het Verdrag tussen de Staten die Partij zijn bij het Noordatlantisch Verdrag nopens de rechtspositie der krijgsmachten, betreffende de in de Bondsrepubliek Duitsland gestationeerde buitenlandse krijgsmachten, zoals gewijzigd bij de Overeenkomsten van 21 oktober 1971 en 18 mei 1981, in werking treedt, dan wel dertig dagen na de ontvangst van de laatste kennisgeving als bedoeld in het eerste lid van dit artikel, al naar gelang welke datum het laatst valt. Bij haar inwerkingtreding treedt deze Overeenkomst in de plaats van de Overeenkomst van 3 augustus 1959 ter toepassing van artikel 45, vijfde lid, van de Aanvullende Overeenkomst bij het Verdrag tussen de Partijen bij het Noordatlantisch Verdrag nopens de rechtspositie der strijdkrachten, betreffende de in de Bondsrepubliek Duitsland gestationeerde buitenlandse krijgsmachten. 3 Deze Overeenkomst wordt nedergelegd in het archief van de Regering van de Verenigde Staten van Amerika, die voor eensluidend gewaarmerkte afschriften hiervan zal doen toekomen aan elke ondertekenende Staat. 1995 44 30-01-1995 08-12-1995 1996 318 29-11-1996 29-03-1998