Europees Sociaal Handvest (herzien)

1 Everyone shall have the opportunity to earn his living in an occupation freely entered upon. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

2 All workers have the right to just conditions of work. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

3 All workers have the right to safe and healthy working conditions. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

4 All workers have the right to a fair remuneration sufficient for a decent standard of living for themselves and their families. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

5 All workers and employers have the right to freedom of association in national or international organisations for the protection of their economic and social interests. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

6 All workers and employers have the right to bargain collectively. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

7 Children and young persons have the right to a special protection against the physical and moral hazards to which they are exposed. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

8 Employed women, in case of maternity, have the right to a special protection. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

9 Everyone has the right to appropriate facilities for vocational guidance with a view to helping him choose an occupation suited to his personal aptitude and interests. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

10 Everyone has the right to appropriate facilities for vocational training. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

11 Everyone has the right to benefit from any measures enabling him to enjoy the highest possible standard of health attainable. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

12 All workers and their dependents have the right to social security. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

13 Anyone without adequate resources has the right to social and medical assistance. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

14 Everyone has the right to benefit from social welfare services. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

15 Disabled persons have the right to independence, social integration and participation in the life of the community. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

16 The family as a fundamental unit of society has the right to appropriate social, legal and economic protection to ensure its full development. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

17 Children and young persons have the right to appropriate social, legal and economic protection. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

18 The nationals of any one of the Parties have the right to engage in any gainful occupation in the territory of any one of the others on a footing of equality with the nationals of the latter, subject to restrictions based on cogent economic or social reasons. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

19 Migrant workers who are nationals of a Party and their families have the right to protection and assistance in the territory of any other Party. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

20 All workers have the right to equal opportunities and equal treatment in matters of employment and occupation without discrimination on the grounds of sex. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

21 Workers have the right to be informed and to be consulted within the undertaking. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

22 Workers have the right to take part in the determination and improvement of the working conditions and working environment in the undertaking. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

23 Every elderly person has the right to social protection. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

24 All workers have the right to protection in cases of termination of employment. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

25 All workers have the right to protection of their claims in the event of the insolvency of their employer. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

26 All workers have the right to dignity at work. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

27 All persons with family responsibilities and who are engaged or wish to engage in employment have a right to do so without being subject to discrimination and as far as possible without conflict between their employment and family responsibilities. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

28 Workers' representatives in undertakings have the right to protection against acts prejudicial to them and should be afforded appropriate facilities to carry out their functions. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

29 All workers have the right to be informed and consulted in collective redundancy procedures. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

30 Everyone has the right to protection against poverty and social exclusion. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

31 Everyone has the right to housing. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 1 The right to work With a view to ensuring the effective exercise of the right to work, the Parties undertake: 1. to accept as one of their primary aims and responsibilities the achievement and maintenance of as high and stable a level of employment as possible, with a view to the attainment of full employment; 2. to protect effectively the right of the worker to earn his living in an occupation freely entered upon; 3. to establish or maintain free employment services for all workers; 4. to provide or promote appropriate vocational guidance, training and rehabilitation. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 2 The right to just conditions of work With a view to ensuring the effective exercise of the right to just conditions of work, the Parties undertake: 1. to provide for reasonable daily and weekly working hours, the working week to be progressively reduced to the extent that the increase of productivity and other relevant factors permit; 2. to provide for public holidays with pay; 3. to provide for a minimum of four weeks' annual holiday with pay; 4. to eliminate risks in inherently dangerous or unhealthy occupations, and where it has not yet been possible to eliminate or reduce sufficiently these risks, to provide for either a reduction of working hours or additional paid holidays for workers engaged in such occupations; 5. to ensure a weekly rest period which shall, as far as possible, coincide with the day recognised by tradition or custom in the country or region concerned as a day of rest; 6. to ensure that workers are informed in written form, as soon as possible, and in any event not later than two months after the date of commencing their employment, of the essential aspects of the contract or employment relationship; 7. to ensure that workers performing night work benefit from measures which take account of the special nature of the work. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 3 The right to safe and healthy working conditions With a view to ensuring the effective exercise of the right to safe and healthy working conditions, the Parties undertake, in consultation with employers' and workers' organisations: 1. to formulate, implement and periodically review a coherent national policy on occupational safety, occupational health and the working environment. The primary aim of this policy shall be to improve occupational safety and health and to prevent accidents and injury to health arising out of, linked with or occurring in the course of work, particularly by minimising the causes of hazards inherent in the working environment; 2. to issue safety and health regulations; 3. to provide for the enforcement of such regulations by measures of supervision; 4. to promote the progressive development of occupational health services for all workers with essentially preventive and advisory functions. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 4 The right to a fair remuneration With a view to ensuring the effective exercise of the right to a fair remuneration, the Parties undertake: The exercise of these rights shall be achieved by freely concluded collective agreements, by statutory wage-fixing machinery, or by other means appropriate to national conditions. 1. to recognise the right of workers to a remuneration such as will give them and their families a decent standard of living; 2. to recognise the right of workers to an increased rate of remuneration for overtime work, subject to exceptions in particular cases; 3. to recognise the right of men and women workers to equal pay for work of equal value; 4. to recognise the right of all workers to a reasonable period of notice for termination of employment; 5. to permit deductions from wages only under conditions and to the extent prescribed by national laws or regulations or fixed by collective agreements or arbitration awards. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 5 The right to organise With a view to ensuring or promoting the freedom of workers and employers to form local, national or international organisations for the protection of their economic and social interests and to join those organisations, the Parties undertake that national law shall not be such as to impair, nor shall it be so applied as to impair, this freedom. The extent to which the guarantees provided for in this article shall apply to the police shall be determined by national laws or regulations. The principle governing the application to the members of the armed forces of these guarantees and the extent to which they shall apply to persons in this category shall equally be determined by national laws or regulations. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 6 The right to bargain collectively With a view to ensuring the effective exercise of the right to bargain collectively, the Parties undertake: and recognise: 1. to promote joint consultation between workers and employers; 2. to promote, where necessary and appropriate, machinery for voluntary negotiations between employers or employers' organisations and workers' organisations, with a view to the regulation of terms and conditions of employment by means of collective agreements; 3. to promote the establishment and use of appropriate machinery for conciliation and voluntary arbitration for the settlement of labour disputes; 4. the right of workers and employers to collective action in cases of conflicts of interest, including the right to strike, subject to obligations that might arise out of collective agreements previously entered into. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 7 The right of children and young persons to protection With a view to ensuring the effective exercise of the right of children and young persons to protection, the Parties undertake: 1. to provide that the minimum age of admission to employment shall be 15 years, subject to exceptions for children employed in prescribed light work without harm to their health, morals or education; 2. to provide that the minimum age of admission to employment shall be 18 years with respect to prescribed occupations regarded as dangerous or unhealthy; 3. to provide that persons who are still subject to compulsory education shall not be employed in such work as would deprive them of the full benefit of their education; 4. to provide that the working hours of persons under 18 years of age shall be limited in accordance with the needs of their development, and particularly with their need for vocational training; 5. to recognise the right of young workers and apprentices to a fair wage or other appropriate allowances; 6. to provide that the time spent by young persons in vocational training during the normal working hours with the consent of the employer shall be treated as forming part of the working day; 7. to provide that employed persons of under 18 years of age shall be entitled to a minimum of four weeks' annual holiday with pay; 8. to provide that persons under 18 years of age shall not be employed in night work with the exception of certain occupations provided for by national laws or regulations; 9. to provide that persons under 18 years of age employed in occupations prescribed by national laws or regulations shall be subject to regular medical control; 10. to ensure special protection against physical and moral dangers to which children and young persons are exposed, and particularly against those resulting directly or indirectly from their work. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 8 The right of employed women to protection of maternity With a view to ensuring the effective exercise of the right of employed women to the protection of maternity, the Parties undertake: 1. to provide either by paid leave, by adequate social security benefits or by benefits from public funds for employed women to take leave before and after childbirth up to a total of at least fourteen weeks; 2. to consider it as unlawful for an employer to give a woman notice of dismissal during the period from the time she notifies her employer that she is pregnant until the end of her maternity leave, or to give her notice of dismissal at such a time that the notice would expire during such a period; 3. to provide that mothers who are nursing their infants shall be entitled to sufficient time off for this purpose; 4. to regulate the employment in night work of pregnant women, women who have recently given birth and women nursing their infants; 5. to prohibit the employment of pregnant women, women who have recently given birth or who are nursing their infants in underground mining and all other work which is unsuitable by reason of its dangerous, unhealthy or arduous nature and to take appropriate measures to protect the employment rights of these women. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 9 The right to vocational guidance With a view to ensuring the effective exercise of the right to vocational guidance, the Parties undertake to provide or promote, as necessary, a service which will assist all persons, including the handicapped, to solve problems related to occupational choice and progress, with due regard to the individual's characteristics and their relation to occupational opportunity: this assistance should be available free of charge, both to young persons, including schoolchildren, and to adults. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 10 The right to vocational training With a view to ensuring the effective exercise of the right to vocational training, the Parties undertake: 1. to provide or promote, as necessary, the technical and vocational training of all persons, including the handicapped, in consultation with employers' and workers' organisations, and to grant facilities for access to higher technical and university education, based solely on individual aptitude; 2. to provide or promote a system of apprenticeship and other systematic arrangements for training young boys and girls in their various employments; 3. to provide or promote, as necessary: a) adequate and readily available training facilities for adult workers; b) special facilities for the retraining of adult workers needed as a result of technological development or new trends in employment; 4. to provide or promote, as necessary, special measures for the retraining and reintegration of the long-term unemployed; 5. to encourage the full utilisation of the facilities provided by appropriate measures such as: a) reducing or abolishing any fees or charges; b) granting financial assistance in appropriate cases; c) including in the normal working hours time spent on supplementary training taken by the worker, at the request of his employer, during employment; d) ensuring, through adequate supervision, in consultation with the employers' and workers' organisations, the efficiency of apprenticeship and other training arrangements for young workers, and the adequate protection of young workers generally. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 11 The right to protection of health inter alia With a view to ensuring the effective exercise of the right to protection of health, the Parties undertake, either directly or in co-operation with public or private organisations, to take appropriate measures designed: 1. to remove as far as possible the causes of ill-health; 2. to provide advisory and educational facilities for the promotion of health and the encouragement of individual responsibility in matters of health; 3. to prevent as far as possible epidemic, endemic and other diseases, as well as accidents. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 12 The right to social security With a view to ensuring the effective exercise of the right to social security, the Parties undertake: 1. to establish or maintain a system of social security; 2. European Code of Social Security to maintain the social security system at a satisfactory level at least equal to that necessary for the ratification of the; 3. to endeavour to raise progressively the system of social security to a higher level; 4. to take steps, by the conclusion of appropriate bilateral and multilateral agreements or by other means, and subject to the conditions laid down in such agreements, in order to ensure: a) equal treatment with their own nationals of the nationals of other Parties in respect of social security rights, including the retention of benefits arising out of social security legislation, whatever movements the persons protected may undertake between the territories of the Parties; b) the granting, maintenance and resumption of social security rights by such means as the accumulation of insurance or employment periods completed under the legislation of each of the Parties. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 13 The right to social and medical assistance With a view to ensuring the effective exercise of the right to social and medical assistance, the Parties undertake: 1. to ensure that any person who is without adequate resources and who is unable to secure such resources either by his own efforts or from other sources, in particular by benefits under a social security scheme, be granted adequate assistance, and, in case of sickness, the care necessitated by his condition; 2. to ensure that persons receiving such assistance shall not, for that reason, suffer from a diminution of their political or social rights; 3. to provide that everyone may receive by appropriate public or private services such advice and personal help as may be required to prevent, to remove, or to alleviate personal or family want; 4. European Convention on Social and Medical Assistance to apply the provisions referred to in paragraphs 1, 2 and 3 of this article on an equal footing with their nationals to nationals of other Parties lawfully within their territories, in accordance with their obligations under the, signed at Paris on 11 December 1953. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 14 The right to benefit from social welfare services With a view to ensuring the effective exercise of the right to benefit from social welfare services, the Parties undertake: 1. to promote or provide services which, by using methods of social work, would contribute to the welfare and development of both individuals and groups in the community, and to their adjustment to the social environment; 2. to encourage the participation of individuals and voluntary or other organisations in the establishment and maintenance of such services. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 15 The right of persons with disabilities to independence, social integration and participation in the life of the community With a view to ensuring to persons with disabilities, irrespective of age and the nature and origin of their disabilities, the effective exercise of the right to independence, social integration and participation in the life of the community, the Parties undertake, in particular: 1. to take the necessary measures to provide persons with disabilities with guidance, education and vocational training in the framework of general schemes wherever possible or, where this is not possible, through specialised bodies, public or private; 2. to promote their access to employment through all measures tending to encourage employers to hire and keep in employment persons with disabilities in the ordinary working environment and to adjust the working conditions to the needs of the disabled or, where this is not possible by reason of the disability, by arranging for or creating sheltered employment according to the level of disability. In certain cases, such measures may require recourse to specialised placement and support services; 3. to promote their full social integration and participation in the life of the community in particular through measures, including technical aids, aiming to overcome barriers to communication and mobility and enabling access to transport, housing, cultural activities and leisure. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 16 The right of the family to social, legal and economic protection With a view to ensuring the necessary conditions for the full development of the family, which is a fundamental unit of society, the Parties undertake to promote the economic, legal and social protection of family life by such means as social and family benefits, fiscal arrangements, provision of family housing, benefits for the newly married and other appropriate means. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 17 The right of children and young persons to social, legal and economic protection With a view to ensuring the effective exercise of the right of children and young persons to grow up in an environment which encourages the full development of their personality and of their physical and mental capacities, the Parties undertake, either directly or in co-operation with public and private organisations, to take all appropriate and necessary measures designed: 1. a) to ensure that children and young persons, taking account of the rights and duties of their parents, have the care, the assistance, the education and the training they need, in particular by providing for the establishment or maintenance of institutions and services sufficient and adequate for this purpose; b) to protect children and young persons against negligence, violence or exploitation; c) to provide protection and special aid from the state for children and young persons temporarily or definitively deprived of their family's support; 2. to provide to children and young persons a free primary and secondary education as well as to encourage regular attendance at schools. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 18 The right to engage in a gainful occupation in the territory of other Parties With a view to ensuring the effective exercise of the right to engage in a gainful occupation in the territory of any other Party, the Parties undertake: and recognise: 1. to apply existing regulations in a spirit of liberality; 2. to simplify existing formalities and to reduce or abolish chancery dues and other charges payable by foreign workers or their employers; 3. to liberalise, individually or collectively, regulations governing the employment of foreign workers; 4. the right of their nationals to leave the country to engage in a gainful occupation in the territories of the other Parties. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 19 The right of migrant workers and their families to protection and assistance With a view to ensuring the effective exercise of the right of migrant workers and their families to protection and assistance in the territory of any other Party, the Parties undertake: 1. to maintain or to satisfy themselves that there are maintained adequate and free services to assist such workers, particularly in obtaining accurate information, and to take all appropriate steps, so far as national laws and regulations permit, against misleading propaganda relating to emigration and immigration; 2. to adopt appropriate measures within their own jurisdiction to facilitate the departure, journey and reception of such workers and their families, and to provide, within their own jurisdiction, appropriate services for health, medical attention and good hygienic conditions during the journey; 3. to promote co-operation, as appropriate, between social services, public and private, in emigration and immigration countries; 4. to secure for such workers lawfully within their territories, insofar as such matters are regulated by law or regulations or are subject to the control of administrative authorities, treatment not less favourable than that of their own nationals in respect of the following matters: a) remuneration and other employment and working conditions; b) membership of trade unions and enjoyment of the benefits of collective bargaining; c) accommodation; 5. to secure for such workers lawfully within their territories treatment not less favourable than that of their own nationals with regard to employment taxes, dues or contributions payable in respect of employed persons; 6. to facilitate as far as possible the reunion of the family of a foreign worker permitted to establish himself in the territory; 7. to secure for such workers lawfully within their territories treatment not less favourable than that of their own nationals in respect of legal proceedings relating to matters referred to in this article; 8. to secure that such workers lawfully residing within their territories are not expelled unless they endanger national security or offend against public interest or morality; 9. to permit, within legal limits, the transfer of such parts of the earnings and savings of such workers as they may desire; 10. to extend the protection and assistance provided for in this article to self-employed migrants insofar as such measures apply; 11. to promote and facilitate the teaching of the national language of the receiving state or, if there are several, one of these languages, to migrant workers and members of their families; 12. to promote and facilitate, as far as practicable, the teaching of the migrant worker's mother tongue to the children of the migrant worker. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 20 The right to equal opportunities and equal treatment in matters of employment and occupation without discrimination on the grounds of sex With a view to ensuring the effective exercise of the right to equal opportunities and equal treatment in matters of employment and occupation without discrimination on the grounds of sex, the Parties undertake to recognise that right and to take appropriate measures to ensure or promote its application in the following fields: a) access to employment, protection against dismissal and occupational reintegration; b) vocational guidance, training, retraining and rehabilitation; c) terms of employment and working conditions, including remuneration; d) career development, including promotion. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 21 The right to information and consultation With a view to ensuring the effective exercise of the right of workers to be informed and consulted within the undertaking, the Parties undertake to adopt or encourage measures enabling workers or their representatives, in accordance with national legislation and practice: a) to be informed regularly or at the appropriate time and in a comprehensible way about the economic and financial situation of the undertaking employing them, on the understanding that the disclosure of certain information which could be prejudicial to the undertaking may be refused or subject to confidentiality; and b) to be consulted in good time on proposed decisions which could substantially affect the interests of workers, particularly on those decisions which could have an important impact on the employment situation in the undertaking. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 22 The right to take part in the determination and improvement of the working conditions and working environment With a view to ensuring the effective exercise of the right of workers to take part in the determination and improvement of the working conditions and working environment in the undertaking, the Parties undertake to adopt or encourage measures enabling workers or their representatives, in accordance with national legislation and practice, to contribute: a) to the determination and the improvement of the working conditions, work organisation and working environment; b) to the protection of health and safety within the undertaking; c) to the organisation of social and socio-cultural services and facilities within the undertaking; d) to the supervision of the observance of regulations on these matters. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 23 The right of elderly persons to social protection With a view to ensuring the effective exercise of the right of elderly persons to social protection, the Parties undertake to adopt or encourage, either directly or in co-operation with public or private organisations, appropriate measures designed in particular: – to enable elderly persons to remain full members of society for as long as possible, by means of: a) adequate resources enabling them to lead a decent life and play an active part in public, social and cultural life; b) provision of information about services and facilities available for elderly persons and their opportunities to make use of them; – to enable elderly persons to choose their life-style freely and to lead independent lives in their familiar surroundings for as long as they wish and are able, by means of: a) provision of housing suited to their needs and their state of health or of adequate support for adapting their housing; b) the health care and the services necessitated by their state; – to guarantee elderly persons living in institutions appropriate support, while respecting their privacy, and participation in decisions concerning living conditions in the institution. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 24 The right to protection in cases of termination of employment With a view to ensuring the effective exercise of the right of workers to protection in cases of termination of employment, the Parties undertake to recognise: To this end the Parties undertake to ensure that a worker who considers that his employment has been terminated without a valid reason shall have the right to appeal to an impartial body. a) the right of all workers not to have their employment terminated without valid reasons for such termination connected with their capacity or conduct or based on the operational requirements of the undertaking, establishment or service; b) the right of workers whose employment is terminated without a valid reason to adequate compensation or other appropriate relief. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 25 The right of workers to the protection of their claims in the event of the insolvency of their employer With a view to ensuring the effective exercise of the right of workers to the protection of their claims in the event of the insolvency of their employer, the Parties undertake to provide that workers' claims arising from contracts of employment or employment relationships be guaranteed by a guarantee institution or by any other effective form of protection. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 26 The right to dignity at work With a view to ensuring the effective exercise of the right of all workers to protection of their dignity at work, the Parties undertake, in consultation with employers' and workers' organisations: 1. to promote awareness, information and prevention of sexual harassment in the workplace or in relation to work and to take all appropriate measures to protect workers from such conduct; 2. to promote awareness, information and prevention of recurrent reprehensible or distinctly negative and offensive actions directed against individual workers in the workplace or in relation to work and to take all appropriate measures to protect workers from such conduct. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 27 The right of workers with family responsibilities to equal opportunities and equal treatment With a view to ensuring the exercise of the right to equality of opportunity and treatment for men and women workers with family responsibilities and between such workers and other workers, the Parties undertake: 1. to take appropriate measures: a) to enable workers with family responsibilities to enter and remain in employment, as well as to re-enter employment after an absence due to those responsibilities, including measures in the field of vocational guidance and training; b) to take account of their needs in terms of conditions of employment and social security; c) to develop or promote services, public or private, in particular child daycare services and other childcare arrangements; 2. to provide a possibility for either parent to obtain, during a period after maternity leave, parental leave to take care of a child, the duration and conditions of which should be determined by national legislation, collective agreements or practice; 3. to ensure that family responsibilities shall not, as such, constitute a valid reason for termination of employment. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 28 The right of workers' representatives to protection in the undertaking and facilities to be accorded to them With a view to ensuring the effective exercise of the right of workers' representatives to carry out their functions, the Parties undertake to ensure that in the undertaking: a) they enjoy effective protection against acts prejudicial to them, including dismissal, based on their status or activities as workers' representatives within the undertaking; b) they are afforded such facilities as may be appropriate in order to enable them to carry out their functions promptly and efficiently, account being taken of the industrial relations system of the country and the needs, size and capabilities of the undertaking concerned. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 29 The right to information and consultation in collective redundancy procedures With a view to ensuring the effective exercise of the right of workers to be informed and consulted in situations of collective redundancies, the Parties undertake to ensure that employers shall inform and consult workers' representatives, in good time prior to such collective redundancies, on ways and means of avoiding collective redundancies or limiting their occurrence and mitigating their consequences, for example by recourse to accompanying social measures aimed, in particular, at aid for the redeployment or retraining of the workers concerned. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 30 The right to protection against poverty and social exclusion With a view to ensuring the effective exercise of the right to protection against poverty and social exclusion, the Parties undertake: a) to take measures within the framework of an overall and co-ordinated approach to promote the effective access of persons who live or risk living in a situation of social exclusion or poverty, as well as their families, to, in particular, employment, housing, training, education, culture and social and medical assistance; b) to review these measures with a view to their adaptation if necessary. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 31 The right to housing With a view to ensuring the effective exercise of the right to housing, the Parties undertake to take measures designed: 1. to promote access to housing of an adequate standard; 2. to prevent and reduce homelessness with a view to its gradual elimination; 3. to make the price of housing accessible to those without adequate resources. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article A Undertakings 1 Subject to the provisions of Article B below, each of the Parties undertakes: a) to consider Part I of this Charter as a declaration of the aims which it will pursue by all appropriate means, as stated in the introductory paragraph of that part; b) to consider itself bound by at least six of the following nine articles of Part II of this Charter: Articles 1, 5, 6, 7, 12, 13, 16, 19 and 20; c) to consider itself bound by an additional number of articles or numbered paragraphs of Part II of the Charter which it may select, provided that the total number of articles or numbered paragraphs by which it is bound is not less than sixteen articles or sixty-three numbered paragraphs. 2 The articles or paragraphs selected in accordance with sub-paragraphs b and c of paragraph 1 of this article shall be notified to the Secretary General of the Council of Europe at the time when the instrument of ratification, acceptance or approval is deposited. 3 Any Party may, at a later date, declare by notification addressed to the Secretary General that it considers itself bound by any articles or any numbered paragraphs of Part II of the Charter which it has not already accepted under the terms of paragraph 1 of this article. Such undertakings subsequently given shall be deemed to be an integral part of the ratification, acceptance or approval and shall have the same effect as from the first day of the month following the expiration of a period of one month after the date of the notification. 4 Each Party shall maintain a system of labour inspection appropriate to national conditions. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article B European Social Charter Additional Protocol Links with theand the 1988 1 European Social Charter Additional Protocol No Contracting Party to theor Party to theof 5 May 1988 may ratify, accept or approve this Charter without considering itself bound by at least the provisions corresponding to the provisions of the European Social Charter and, where appropriate, of the Additional Protocol, to which it was bound. 2 European Social Charter Additional Protocol Acceptance of the obligations of any provision of this Charter shall, from the date of entry into force of those obligations for the Party concerned, result in the corresponding provision of theand, where appropriate, of itsof 1988 ceasing to apply to the Party concerned in the event of that Party being bound by the first of those instruments or by both instruments. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article C Supervision of the implementation of the undertakings contained in this Charter European Social Charter The implementation of the legal obligations contained in this Charter shall be submitted to the same supervision as the. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article D Collective complaints 1 Additional Protocol European Social Charter The provisions of theto theproviding for a system of collective complaints shall apply to the undertakings given in this Charter for the States which have ratified the said Protocol. 2 Additional Protocol European Social Charter Any State which is not bound by theto theproviding for a system of collective complaints may when depositing its instrument of ratification, acceptance or approval of this Charter or at any time thereafter, declare by notification addressed to the Secretary General of the Council of Europe, that it accepts the supervision of its obligations under this Charter following the procedure provided for in the said Protocol. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article E Non-discrimination The enjoyment of the rights set forth in this Charter shall be secured without discrimination on any ground such as race, colour, sex, language, religion, political or other opinion, national extraction or social origin, health, association with a national minority, birth or other status. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article F Derogations in time of war or public emergency 1 In time of war or other public emergency threatening the life of the nation any Party may take measures derogating from its obligations under this Charter to the extent strictly required by the exigencies of the situation, provided that such measures are not inconsistent with its other obligations under international law. 2 Any Party which has availed itself of this right of derogation shall, within a reasonable lapse of time, keep the Secretary General of the Council of Europe fully informed of the measures taken and of the reasons therefor. It shall likewise inform the Secretary General when such measures have ceased to operate and the provisions of the Charter which it has accepted are again being fully executed. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article G Restrictions 1 The rights and principles set forth in Part I when effectively realised, and their effective exercise as provided for in Part II, shall not be subject to any restrictions or limitations not specified in those parts, except such as are prescribed by law and are necessary in a democratic society for the protection of the rights and freedoms of others or for the protection of public interest, national security, public health, or morals. 2 The restrictions permitted under this Charter to the rights and obligations set forth herein shall not be applied for any purpose other than that for which they have been prescribed. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article H Relations between the Charter and domestic law or international agreements The provisions of this Charter shall not prejudice the provisions of domestic law or of any bilateral or multilateral treaties, conventions or agreements which are already in force, or may come into force, under which more favourable treatment would be accorded to the persons protected. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article I Implementation of the undertakings given 1 Without prejudice to the methods of implementation foreseen in these articles the relevant provisions of Articles 1 to 31 of Part II of this Charter shall be implemented by: a) laws or regulations; b) agreements between employers or employers' organisations and workers' organisations; c) a combination of those two methods; d) other appropriate means. 2 Compliance with the undertakings deriving from the provisions of paragraphs 1, 2, 3, 4, 5 and 7 of Article 2, paragraphs 4, 6 and 7 of Article 7, paragraphs 1, 2, 3 and 5 of Article 10 and Articles 21 and 22 of Part II of this Charter shall be regarded as effective if the provisions are applied, in accordance with paragraph 1 of this article, to the great majority of the workers concerned. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article J Amendments 1 Any amendment to Parts I and II of this Charter with the purpose of extending the rights guaranteed in this Charter as well as any amendment to Parts III to VI, proposed by a Party or by the Governmental Committee, shall be communicated to the Secretary General of the Council of Europe and forwarded by the Secretary General to the Parties to this Charter. 2 Any amendment proposed in accordance with the provisions of the preceding paragraph shall be examined by the Governmental Committee which shall submit the text adopted to the Committee of Ministers for approval after consultation with the Parliamentary Assembly. After its approval by the Committee of Ministers this text shall be forwarded to the Parties for acceptance. 3 Any amendment to Part I and to Part II of this Charter shall enter into force, in respect of those Parties which have accepted it, on the first day of the month following the expiration of a period of one month after the date on which three Parties have informed the Secretary General that they have accepted it. In respect of any Party which subsequently accepts it, the amendment shall enter into force on the first day of the month following the expiration of a period of one month after the date on which that Party has informed the Secretary General of its acceptance. 4 Any amendment to Parts III to VI of this Charter shall enter into force on the first day of the month following the expiration of a period of one month after the date on which all Parties have informed the Secretary General that they have accepted it. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article K Signature, ratification and entry into force 1 This Charter shall be open for signature by the member States of the Council of Europe. It shall be subject to ratification, acceptance or approval. Instruments of ratification, acceptance or approval shall be deposited with the Secretary General of the Council of Europe. 2 This Charter shall enter into force on the first day of the month following the expiration of a period of one month after the date on which three member States of the Council of Europe have expressed their consent to be bound by this Charter in accordance with the preceding paragraph. 3 In respect of any member State which subsequently expresses its consent to be bound by this Charter, it shall enter into force on the first day of the month following the expiration of a period of one month after the date of the deposit of the instrument of ratification, acceptance or approval. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article L Territorial application 1 This Charter shall apply to the metropolitan territory of each Party. Each signatory may, at the time of signature or of the deposit of its instrument of ratification, acceptance or approval, specify, by declaration addressed to the Secretary General of the Council of Europe, the territory which shall be considered to be its metropolitan territory for this purpose. 2 Any signatory may, at the time of signature or of the deposit of its instrument of ratification, acceptance or approval, or at any time thereafter, declare by notification addressed to the Secretary General of the Council of Europe, that the Charter shall extend in whole or in part to a non-metropolitan territory or territories specified in the said declaration for whose international relations it is responsible or for which it assumes international responsibility. It shall specify in the declaration the articles or paragraphs of Part II of the Charter which it accepts as binding in respect of the territories named in the declaration. 3 The Charter shall extend its application to the territory or territories named in the aforesaid declaration as from the first day of the month following the expiration of a period of one month after the date of receipt of the notification of such declaration by the Secretary General. 4 Any Party may declare at a later date by notification addressed to the Secretary General of the Council of Europe that, in respect of one or more of the territories to which the Charter has been applied in accordance with paragraph 2 of this article, it accepts as binding any articles or any numbered paragraphs which it has not already accepted in respect of that territory or territories. Such undertakings subsequently given shall be deemed to be an integral part of the original declaration in respect of the territory concerned, and shall have the same effect as from the first day of the month following the expiration of a period of one month after the date of receipt of such notification by the Secretary General. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article M Denunciation 1 Any Party may denounce this Charter only at the end of a period of five years from the date on which the Charter entered into force for it, or at the end of any subsequent period of two years, and in either case after giving six months' notice to the Secretary General of the Council of Europe who shall inform the other Parties accordingly. 2 Any Party may, in accordance with the provisions set out in the preceding paragraph, denounce any article or paragraph of Part II of the Charter accepted by it provided that the number of articles or paragraphs by which this Party is bound shall never be less than sixteen in the former case and sixty-three in the latter and that this number of articles or paragraphs shall continue to include the articles selected by the Party among those to which special reference is made in Article A, paragraph 1, sub-paragraph b. 3 Any Party may denounce the present Charter or any of the articles or paragraphs of Part II of the Charter under the conditions specified in paragraph 1 of this article in respect of any territory to which the said Charter is applicable, by virtue of a declaration made in accordance with paragraph 2 of Article L. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article N Appendix The appendix to this Charter shall form an integral part of it. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article O Notifications The Secretary General of the Council of Europe shall notify the member States of the Council and the Director General of the International Labour Office of: a) any signature; b) the deposit of any instrument of ratification, acceptance or approval; c) any date of entry into force of this Charter in accordance with Article K; d) any declaration made in application of Articles A, paragraphs 2 and 3, D, paragraphs 1 and 2, F, paragraph 2, L, paragraphs 1, 2, 3 and 4; e) any amendment in accordance with Article J; f) any denunciation in accordance with Article M; g) any other act, notification or communication relating to this Charter. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

1 Without prejudice to Article 12, paragraph 4, and Article 13, paragraph 4, the persons covered by Articles 1 to 17 and 20 to 31 include foreigners only in so far as they are nationals of other Parties lawfully resident or working regularly within the territory of the Party concerned, subject to the understanding that these articles are to be interpreted in the light of the provisions of Articles 18 and 19. This interpretation would not prejudice the extension of similar facilities to other persons by any of the Parties. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

2 Convention relating to the Status of Refugees Protocol Each Party will grant to refugees as defined in the, signed in Geneva on 28 July 1951 and in theof 31 January 1967, and lawfully staying in its territory, treatment as favourable as possible, and in any case not less favourable than under the obligations accepted by the Party under the said convention and under any other existing international instruments applicable to those refugees. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

3 Convention on the Status of Stateless Persons Each Party will grant to stateless persons as defined in thedone in New York on 28 September 1954 and lawfully staying in its territory, treatment as favourable as possible and in any case not less favourable than under the obligations accepted by the Party under the said instrument and under any other existing international instruments applicable to those stateless persons. European Convention on Establishment It is understood that these provisions are not concerned with the question of entry into the territories of the Parties and do not prejudice the provisions of the, signed in Paris on 13 December 1955. PART I, paragraph 18, and PART II, article 18, paragraph 1 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 1, paragraph 2 This provision shall not be interpreted as prohibiting or authorising any union security clause or practice. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 2, paragraph 6 Parties may provide that this provision shall not apply: a) to workers having a contract or employment relationship with a total duration not exceeding one month and/or with a working week not exceeding eight hours; b) where the contract or employment relationship is of a casual and/or specific nature, provided, in these cases, that its non-application is justified by objective considerations. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 3, paragraph 4 It is understood that for the purposes of this provision the functions, organisation and conditions of operation of these services shall be determined by national laws or regulations, collective agreements or other means appropriate to national conditions. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 4, paragraph 4 This provision shall be so understood as not to prohibit immediate dismissal for any serious offence. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 4, paragraph 5 It is understood that a Party may give the undertaking required in this paragraph if the great majority of workers are not permitted to suffer deductions from wages either by law or through collective agreements or arbitration awards, the exceptions being those persons not so covered. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 6, paragraph 4 It is understood that each Party may, insofar as it is concerned, regulate the exercise of the right to strike by law, provided that any further restriction that this might place on the right can be justified under the terms of Article G. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 7, paragraph 2 This provision does not prevent Parties from providing in their legislation that young persons not having reached the minimum age laid down may perform work in so far as it is absolutely necessary for their vocational training where such work is carried out in accordance with conditions prescribed by the competent authority and measures are taken to protect the health and safety of these young persons. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 7, paragraph 8 It is understood that a Party may give the undertaking required in this paragraph if it fulfils the spirit of the undertaking by providing by law that the great majority of persons under eighteen years of age shall not be employed in night work. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 8, paragraph 2 This provision shall not be interpreted as laying down an absolute prohibition. Exceptions could be made, for instance, in the following cases: a) if an employed woman has been guilty of misconduct which justifies breaking off the employment relationship; b) if the undertaking concerned ceases to operate; c) if the period prescribed in the employment contract has expired. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 12, paragraph 4 inter alia The words “and subject to the conditions laid down in such agreements” in the introduction to this paragraph are taken to implythat with regard to benefits which are available independently of any insurance contribution, a Party may require the completion of a prescribed period of residence before granting such benefits to nationals of other Parties. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 13, paragraph 4 European Convention on Social and Medical Assistance Governments not Parties to themay ratify the Charter in respect of this paragraph provided that they grant to nationals of other Parties a treatment which is in conformity with the provisions of the said convention. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 16 It is understood that the protection afforded in this provision covers single-parent families. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 17 It is understood that this provision covers all persons below the age of 18 years, unless under the law applicable to the child majority is attained earlier, without prejudice to the other specific provisions provided by the Charter, particularly Article 7. This does not imply an obligation to provide compulsory education up to the above-mentioned age. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 19, paragraph 6 For the purpose of applying this provision, the term ``family of a foreign worker" is understood to mean at least the worker's spouse and unmarried children, as long as the latter are considered to be minors by the receiving State and are dependent on the migrant worker. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 20 1 It is understood that social security matters, as well as other provisions relating to unemployment benefit, old age benefit and survivor's benefit, may be excluded from the scope of this article. 2 Provisions concerning the protection of women, particularly as regards pregnancy, confinement and the post-natal period, shall not be deemed to be discrimination as referred to in this article. 3 de facto This article shall not prevent the adoption of specific measures aimed at removing de facto inequalities.inequalities. 4 Occupational activities which, by reason of their nature or the context in which they are carried out, can be entrusted only to persons of a particular sex may be excluded from the scope of this article or some of its provisions. This provision is not to be interpreted as requiring the Parties to embody in laws or regulations a list of occupations which, by reason of their nature or the context in which they are carried out, may be reserved to persons of a particular sex. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Articles 21 and 22 1 For the purpose of the application of these articles, the term ``workers" representatives' means persons who are recognised as such under national legislation or practice. 2 The terms ``national legislation and practice" embrace as the case may be, in addition to laws and regulations, collective agreements, other agreements between employers and workers' representatives, customs as well as relevant case law. 3 For the purpose of the application of these articles, the term ``undertaking" is understood as referring to a set of tangible and intangible components, with or without legal personality, formed to produce goods or provide services for financial gain and with power to determine its own market policy. 4 It is understood that religious communities and their institutions may be excluded from the application of these articles, even if these institutions are ``undertakings" within the meaning of paragraph 3. Establishments pursuing activities which are inspired by certain ideals or guided by certain moral concepts, ideals and concepts which are protected by national legislation, may be excluded from the application of these articles to such an extent as is necessary to protect the orientation of the undertaking. 5 It is understood that where in a state the rights set out in these articles are exercised in the various establishments of the undertaking, the Party concerned is to be considered as fulfilling the obligations deriving from these provisions. 6 The Parties may exclude from the field of application of these articles, those undertakings employing less than a certain number of workers, to be determined by national legislation or practice. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 22 1 This provision affects neither the powers and obligations of states as regards the adoption of health and safety regulations for workplaces, nor the powers and responsibilities of the bodies in charge of monitoring their application. 2 The terms "social and socio-cultural services and facilities" are understood as referring to the social and/or cultural facilities for workers provided by some undertakings such as welfare assistance, sports fields, rooms for nursing mothers, libraries, children's holiday camps, etc. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 23, paragraph 1 For the purpose of the application of this paragraph, the term ``for as long as possible" refers to the elderly person's physical, psychological and intellectual capacities. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 24 1 It is understood that for the purposes of this article the terms ``termination of employment" and ``terminated" mean termination of employment at the initiative of the employer. 2 It is understood that this article covers all workers but that a Party may exclude from some or all of its protection the following categories of employed persons: a) workers engaged under a contract of employment for a specified period of time or a specified task; b) workers undergoing a period of probation or a qualifying period of employment, provided that this is determined in advance and is of a reasonable duration; c) workers engaged on a casual basis for a short period. 3 For the purpose of this article the following, in particular, shall not constitute valid reasons for termination of employment: a) trade union membership or participation in union activities outside working hours, or, with the consent of the employer, within working hours; b) seeking office as, acting or having acted in the capacity of a workers' representative; c) the filing of a complaint or the participation in proceedings against an employer involving alleged violation of laws or regulations or recourse to competent administrative authorities; d) race, colour, sex, marital status, family responsibilities, pregnancy, religion, political opinion, national extraction or social origin; e) maternity or parental leave; f) temporary absence from work due to illness or injury. 4 It is understood that compensation or other appropriate relief in case of termination of employment without valid reasons shall be determined by national laws or regulations, collective agreements or other means appropriate to national conditions. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 25 1 It is understood that the competent national authority may, by way of exemption and after consulting organisations of employers and workers, exclude certain categories of workers from the protection provided in this provision by reason of the special nature of their employment relationship. 2 It is understood that the definition of the term ``insolvency" must be determined by national law and practice. 3 The workers' claims covered by this provision shall include at least: a) the workers' claims for wages relating to a prescribed period, which shall not be less than three months under a privilege system and eight weeks under a guarantee system, prior to the insolvency or to the termination of employment; b) the workers' claims for holiday pay due as a result of work performed during the year in which the insolvency or the termination of employment occurred; c) the workers' claims for amounts due in respect of other types of paid absence relating to a prescribed period, which shall not be less than three months under a privilege system and eight weeks under a guarantee system, prior to the insolvency or the termination of the employment. 4 National laws or regulations may limit the protection of workers' claims to a prescribed amount, which shall be of a socially acceptable level. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 26 It is understood that this article does not require that legislation be enacted by the Parties. It is understood that paragraph 2 does not cover sexual harassment. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article 27 It is understood that this article applies to men and women workers with family responsibilities in relation to their dependent children as well as in relation to other members of their immediate family who clearly need their care or support where such responsibilities restrict their possibilities of preparing for, entering, participating in or advancing in economic activity. The terms ``dependent children" and ``other members of their immediate family who clearly need their care and support" mean persons defined as such by the national legislation of the Party concerned. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Articles 28 and 29 For the purpose of the application of this article, the term "workers" representatives' means persons who are recognised as such under national legislation or practice. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article A, paragraph 1 It is understood that the numbered paragraphs may include articles consisting of only one paragraph. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article B, paragraph 2 Charter For the purpose of paragraph 2 of Article B, the provisions of the revised Charter correspond to the provisions of thewith the same article or paragraph number with the exception of: a) Article 3, paragraphs 1 and 3, of the Charter Article 3, paragraph 2, of the revised Charter which corresponds to; b) Article 3, paragraphs 2 and 3, of the Charter Article 3, paragraph 3, of the revised Charter which corresponds to; c) Article 10, paragraph 4, of the Charter Article 10, paragraph 5, of the revised Charter which corresponds to; d) Article 17 of the Charter Article 17, paragraph 1, of the revised Charter which corresponds to. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article E A differential treatment based on an objective and reasonable justification shall not be deemed discriminatory. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article F threat The terms ``in time of war or other public emergency" shall be so understood as to cover also theof war. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article I It is understood that workers excluded in accordance with the appendix to Articles 21 and 22 are not taken into account in establishing the number of workers concerned. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Article J The term ``amendment" shall be extended so as to cover also the addition of new articles to the Charter. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

1 Een ieder dient in staat te worden gesteld in zijn onderhoud te voorzien door werkzaamheden die hij vrijelijk heeft gekozen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

2 Alle werknemers hebben recht op billijke arbeidsvoorwaarden. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

3 Alle werknemers hebben recht op veilige en hygiënische arbeidsomstandigheden. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

4 Alle werknemers hebben recht op een billijke beloning welke hun en hun gezin een behoorlijke levensstandaard waarborgt. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

5 Alle werknemers en werkgevers hebben recht op vrijheid van vereniging in nationale of internationale organisaties voor de bescherming van hun economische en sociale belangen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

6 Alle werknemers en werkgevers hebben het recht collectief te onderhandelen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

7 Kinderen en jeugdige personen hebben het recht op een bijzondere bescherming tegen de gevaren voor lichaam en geest waaraan zij blootstaan. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

8 Zwangere vrouwen hebben bij hun arbeid in dienstbetrekking recht op bijzondere bescherming. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

9 Een ieder heeft recht op een doelmatige beroepskeuzevoorlichting, die erop gericht is hem bij te staan bij de keuze van een beroep dat strookt met zijn persoonlijke aanleg en belangstelling. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

10 Een ieder heeft recht op een doelmatige vakopleiding. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

11 Een ieder heeft het recht om gebruik te maken van alle voorzieningen welke hem in staat stellen in een zo goed mogelijke gezondheid te verkeren. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

12 Alle werknemers en personen te hunnen laste hebben recht op sociale zekerheid. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

13 Een ieder die geen voldoende middelen van bestaan heeft, heeft recht op sociale en geneeskundige bijstand. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

14 Een ieder heeft recht op bijstand door diensten voor sociaal welzijn. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

15 Personen met een handicap hebben recht op onafhankelijkheid, sociale integratie en participatie in het leven van de gemeenschap. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

16 Het gezin als fundamentele maatschappelijke eenheid heeft recht op een voor zijn volledige ontplooiing doelmatige sociale, wettelijke en economische bescherming. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

17 Kinderen en jeugdige personen hebben recht op een passende sociale, wettelijke en economische bescherming. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

18 De onderdanen van de ene Partij hebben het recht op het grondgebied van elke andere Partij een op winst gerichte bezigheid uit te oefenen op voet van gelijkheid met de onderdanen van laatstgenoemde Partij, behoudens beperkingen op grond van economische of sociale redenen van dringende aard. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

19 Migrerende werknemers die onderdaan van een van de Partijen zijn, alsmede hun gezinnen, hebben recht op bescherming en bijstand op het grondgebied van elke andere Partij. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

20 Alle werknemers hebben recht op gelijke kansen en gelijke behandeling ten aanzien van werkgelegenheid en beroepsuitoefening zonder discriminatie naar geslacht. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

21 Werknemers hebben recht op informatie en overleg binnen de onderneming. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

22 Werknemers hebben het recht deel te nemen aan de vaststelling en de verbetering van de arbeidsomstandigheden en de werkomgeving binnen de onderneming. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

23 Iedere oudere heeft recht op sociale bescherming. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

24 Alle werknemers hebben recht op bescherming in geval van beëindiging van de dienstbetrekking. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

25 Alle werknemers hebben recht op bescherming van hun aanspraken in geval van insolventie van hun werkgever. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

26 Alle werknemers hebben recht op waardigheid op het werk. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

27 Alle personen met gezinsverantwoordelijkheden die een werkkring hebben aanvaard of wensen te aanvaarden hebben het recht dit te doen zonder te worden blootgesteld aan discriminatie en voor zover mogelijk zonder dat hun werkzaamheden conflicteren met hun gezinsverantwoordelijkheden. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

28 Werknemersvertegenwoordigers in ondernemingen hebben recht op bescherming tegen voor hen schadelijke handelingen en dienen de beschikking te krijgen over passende voorzieningen om hun functie te kunnen uitoefenen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

29 Alle werknemers hebben recht op informatie en overleg in procedures voor collectief ontslag. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

30 Een ieder heeft recht op bescherming tegen armoede en sociale uitsluiting. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

31 Een ieder heeft recht op huisvesting. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 1 Recht op arbeid Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op arbeid te waarborgen, verbinden de Partijen zich: 1. de totstandbrenging en handhaving van een zo hoog en stabiel mogelijk werkgelegenheidspeil, met het oogmerk een volledige werkgelegenheid te verwezenlijken, als een van hun voornaamste doelstellingen en verantwoordelijkheden te beschouwen; 2. het recht van de werknemer om in zijn onderhoud te voorzien door vrijelijk gekozen werkzaamheden daadwerkelijk te beschermen; 3. kosteloze arbeidsbemiddelingsdiensten in te stellen of in stand te houden voor alle werknemers; 4. te zorgen voor doelmatige beroepskeuzevoorlichting, vakopleiding en reïntegratie en deze te bevorderen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 2 Recht op billijke arbeidsvoorwaarden Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op billijke arbeidsvoorwaarden te waarborgen, verbinden de Partijen zich: 1. redelijke dagelijkse en wekelijkse arbeidstijden vast te stellen waarbij de werkweek geleidelijk dient te worden verkort voorzover de vermeerdering van de productiviteit en andere van invloed zijnde factoren zulks toelaten; 2. voor algemeen erkende feestdagen behoud van loon te waarborgen; 3. een jaarlijks verlof van ten minste vier weken met behoud van loon te waarborgen; 4. risico's in inherent gevaarlijke of ongezonde beroepen uit te bannen, en daar waar het nog niet mogelijk is deze risico's uit te bannen of voldoende terug te dringen, te voorzien in ofwel een beperking van de arbeidstijd ofwel aanvullend betaald verlof voor werknemers die in dergelijke beroepen werkzaam zijn; 5. een wekelijkse rusttijd te waarborgen die zoveel mogelijk samenvalt met de dag die volgens traditie of gewoonte in het betrokken land of in de betrokken streek als rustdag wordt erkend; 6. ervoor zorg te dragen dat werknemers zo spoedig mogelijk, en in ieder geval niet later dan twee maanden na de datum van indiensttreding, schriftelijk op de hoogte worden gesteld van de essentiële kenmerken van de overeenkomst of dienstbetrekking; 7. ervoor zorg te dragen dat werknemers die nachtarbeid verrichten baat hebben bij maatregelen die rekening houden met de bijzondere aard van de werkzaamheden. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 3 Recht op veilige en gezonde arbeidsomstandigheden Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op veilige en gezonde arbeidsomstandigheden te waarborgen, verbinden de Partijen zich, in overleg met organisaties van werkgevers en werknemers: 1. een samenhangend nationaal beleid inzake bedrijfsveiligheid, bedrijfsgezondheid en de werkomgeving te formuleren, ten uitvoer te leggen en periodiek te toetsen. De voornaamste doelstelling van dit beleid zal zijn het verbeteren van de veiligheid en gezondheid op het werk en het voorkomen van ongevallen en aantasting van de gezondheid die voortvloeien uit, verband houden met of zich voordoen bij werkzaamheden, met name door de oorzaken van gevaren die inherent zijn aan de werkomgeving tot een minimum te beperken; 2. voorschriften inzake veiligheid en gezondheid uit te vaardigen; 3. voor de naleving van dergelijke voorschriften door middel van controlemaatregelen zorg te dragen; 4. de geleidelijke uitbreiding van bedrijfsgezondheidsdiensten voor alle werknemers met hoofdzakelijk preventieve en adviserende functies te bevorderen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 4 Recht op billijke beloning Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op een billijke beloning te waarborgen, verbinden de Partijen zich: De uitoefening van deze rechten dient te worden verwezenlijkt door middel van vrijelijk gesloten collectieve arbeidsovereenkomsten, bij de wet ingestelde procedures voor loonvaststelling, of andere bij de nationale omstandigheden passende middelen. 1. het recht van de werknemers op een zodanige beloning die hun en hun gezin een behoorlijke levensstandaard verschaft, te erkennen; 2. het recht van de werknemers op een hoger beloningstarief voor overwerk te erkennen, behoudens uitzonderingen in bijzondere gevallen; 3. het recht van mannelijke en vrouwelijke werknemers op gelijke beloning voor arbeid van gelijke waarde te erkennen; 4. het recht van alle werknemers op een redelijke opzeggingstermijn bij beëindiging van hun dienstbetrekking te erkennen; 5. inhoudingen op lonen alleen toe te staan op voorwaarden en in de mate als voorgeschreven door de nationale wet- of regelgeving of vastgesteld bij collectieve arbeidsovereenkomsten of scheidsrechterlijke uitspraken. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 5 Recht op vrijheid van organisatie Teneinde het recht van werknemers en werkgevers tot oprichting van plaatselijke, nationale of internationale organisaties voor de bescherming van hun economische en sociale belangen en tot aansluiting bij deze organisaties te waarborgen, verplichten de Partijen zich dit recht op generlei wijze door de nationale wetgeving of door de toepassing daarvan te laten beperken. De mate waarin de in dit artikel voorziene waarborgen van toepassing zullen zijn op de politie, wordt bepaald door de nationale wet- of regelgeving. Het beginsel volgens hetwelk deze waarborgen van toepassing zullen zijn ten aanzien van leden van de strijdkrachten, en de mate waarin deze waarborgen van toepassing zullen zijn op personen in deze categorie, wordt eveneens bepaald door de nationale wet- of regelgeving. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 6 Recht op collectief onderhandelen Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op collectief onderhandelen te waarborgen, verbinden de Partijen zich: en erkennen; 1. paritair overleg tussen werknemers en werkgevers te bevorderen; 2. indien nodig en nuttig de totstandkoming van een procedure te bevorderen voor vrijwillige onderhandelingen tussen werkgevers of organisaties van werkgevers en organisaties van werknemers, met het oog op de bepaling van beloning en arbeidsvoorwaarden door middel van collectieve arbeidsovereenkomsten; 3. de instelling en toepassing van een doelmatige procedure voor bemiddeling en vrijwillige arbitrage inzake de beslechting van arbeidsgeschillen te bevorderen; 4. het recht van werknemers en werkgevers op collectief optreden in gevallen van belangengeschillen, met inbegrip van het stakingsrecht, behoudens verplichtingen uit hoofde van reeds eerder gesloten collectieve arbeidsovereenkomsten. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 7 Recht van kinderen en jeugdige personen op bescherming Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht van kinderen en jeugdige personen op bescherming te waarborgen, verbinden de Partijen zich: 1. te bepalen dat de minimumleeftijd voor toelating tot tewerkstelling 15 jaar zal zijn, behoudens uitzonderingen voor kinderen die nader omschreven lichte werkzaamheden verrichten welke niet nadelig zijn voor hun gezondheid, geestelijk welzijn of ontwikkeling; 2. te bepalen dat de minimumleeftijd voor toelating tot tewerkstelling 18 jaar zal zijn ten aanzien van nader omschreven werkzaamheden welke als gevaarlijk of als schadelijk voor de gezondheid worden beschouwd; 3. te bepalen dat nog leerplichtige personen niet zodanig werk mogen verrichten dat zij niet ten volle het onderwijs kunnen volgen; 4. te bepalen dat de arbeidsduur van personen beneden de leeftijd van 18 jaar zal worden beperkt overeenkomstig de behoeften van hun ontwikkeling, in het bijzonder hun behoefte aan vakopleiding; 5. het recht van jeugdige werknemers en leerlingen op een billijke beloning of andere passende uitkeringen te erkennen; 6. te bepalen dat de door jeugdige personen gedurende hun normale arbeidstijd en met toestemming van de werkgever aan vakopleiding bestede tijd als deel van de werkdag zal worden beschouwd; 7. te bepalen dat tewerkgestelde personen beneden de leeftijd van 18 jaar recht zullen hebben op ten minste vier weken verlof per jaar met behoud van loon; 8. te bepalen dat personen beneden de leeftijd van 18 jaar geen nachtarbeid mogen verrichten, met uitzondering van bepaalde in de nationale wet- of regelgeving omschreven werkzaamheden; 9. te bepalen dat personen beneden de leeftijd van 18 jaar die nader in de nationale wet- of regelgeving omschreven werkzaamheden verrichten regelmatig een geneeskundig onderzoek moeten ondergaan; 10. een bijzondere bescherming tegen gevaren voor lichaam en geest, waaraan kinderen en jeugdige personen zijn blootgesteld, te waarborgen, in het bijzonder tegen die gevaren welke al dan niet rechtstreeks uit hun arbeid voortvloeien. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 8 Recht van vrouwelijke werknemers op bescherming van het moederschap Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht van vrouwelijke werknemers op bescherming van het moederschap te waarborgen, verbinden de Partijen zich: 1. te bepalen dat vrouwen, hetzij door verlof met behoud van loon, dan wel door passende socialezekerheidsuitkeringen of uitkeringen uit openbare middelen, in staat worden gesteld voor en na de bevalling verlof te nemen gedurende een totaal van ten minste veertien weken; 2. het als onwettig te beschouwen indien een werkgever een vrouw haar ontslag aanzegt gedurende de periode vanaf het moment waarop zij haar werkgever van haar zwangerschap op de hoogte stelt tot het moment waarop haar bevallingsverlof eindigt, of haar ontslag aanzegt op een zodanig tijdstip dat de opzeggingstermijn gedurende een dergelijk verlof afloopt; 3. te bepalen dat moeders tijdens de lactatieperiode voldoende tijd daartoe krijgen; 4. het verrichten van nachtarbeid door vrouwen die zwanger zijn, vrouwen die onlangs zijn bevallen en vrouwen tijdens de lactatieperiode, te regelen; 5. de tewerkstelling van vrouwen die zwanger zijn, vrouwen die onlangs zijn bevallen en vrouwen tijdens de lactatieperiode voor ondergrondse mijnarbeid en alle andere arbeid die voor hen ongeschikt is op grond van de gevaarlijke, voor de gezondheid schadelijke of zware aard daarvan, te verbieden, en alle gepaste maatregelen te nemen om de rechten verbonden aan de arbeidsovereenkomst van deze vrouwen te beschermen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 9 Recht op beroepskeuzevoorlichting Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op beroepskeuzevoorlichting te waarborgen, verbinden de Partijen zich, zo nodig, een dienst in het leven te roepen of deze te bevorderen, die een ieder, met inbegrip van personen met een handicap, dient te helpen bij de oplossing van vraagstukken met betrekking tot beroepskeuze en loopbaanontwikkeling, met inachtneming van hun persoonlijke eigenschappen, alsmede van het verband tussen deze en de bestaande werkgelegenheid: deze hulp dient kosteloos te worden gegeven, zowel aan jeugdige personen, met inbegrip van schoolkinderen, als aan volwassenen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 10 Recht op vakopleiding Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op vakopleiding te waarborgen, verbinden de Partijen zich: 1. in overleg met organisaties van werkgevers en werknemers te zorgen voor technische opleidingen en vakopleidingen waarvan een ieder, met inbegrip van personen met een handicap, kan profiteren, dan wel deze te bevorderen, en toelatingsmogelijkheden tot hoger technisch en universitair onderwijs te openen, uitsluitend berustend op persoonlijke geschiktheid; 2. Te zorgen voor een leerlingstelsel en andere algemene voorzieningen voor de opleiding van jongens en meisjes in hun onderscheiden beroepen of dit te bevorderen; 3. zo nodig te zorgen voor of te bevorderen: a. doelmatige en gemakkelijk toegankelijke opleidingsmogelijkheden voor volwassen werknemers; b. bijzondere voorzieningen voor de her- en omscholing van volwassen werknemers, voortvloeiende uit technische ontwikkelingen of uit nieuwe ontwikkelingen in de werkgelegenheid; 4. zo nodig te zorgen voor bijzondere maatregelen voor de her- en omscholing en reïntegratie van langdurig werklozen of deze te bevorderen; 5. door het nemen van passende maatregelen het volledige gebruik van doelmatige voorzieningen te bevorderen, zoals: a. verlaging of afschaffing van alle kosten; b. verlening van geldelijke bijstand in daarvoor in aanmerking komende gevallen; c. de tijd welke de werknemer gedurende zijn tewerkstelling op verzoek van zijn werkgever voor aanvullende opleiding besteedt, aan te merken als deel van de normale arbeidstijd; d. in overleg met de organisaties van werkgevers en werknemers, de doeltreffendheid van leerlingstelsels en andere opleidingsstelsels voor jeugdige werknemers door het uitoefenen van voldoende toezicht te waarborgen, alsmede zorg te dragen voor afdoende bescherming van jeugdige werknemers in het algemeen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 11 Recht op bescherming van de gezondheid Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op bescherming van de gezondheid te waarborgen, verbinden de Partijen zich, hetzij rechtstreeks, hetzij in samenwerking met openbare of particuliere instanties, passende maatregelen te nemen onder andere met het oogmerk: 1. de oorzaken van een slechte gezondheid zoveel mogelijk weg te nemen; 2. ter bevordering van de volksgezondheid en de persoonlijke verantwoordelijkheid op het gebied van de gezondheid voorzieningen te treffen op het terrein van voorlichting en onderwijs; 3. epidemische, endemische en andere ziekten, alsmede ongevallen, zoveel mogelijk te voorkomen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 12 Recht op sociale zekerheid Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op sociale zekerheid te waarborgen, verbinden de Partijen zich: 1. een stelsel van sociale zekerheid in te voeren of in stand te houden; 2. Europese code inzake sociale zekerheid het stelsel van sociale zekerheid te houden op een toereikend niveau, dat ten minste gelijk is aan het niveau dat vereist is voor de bekrachtiging van de; 3. te streven naar het geleidelijk optrekken van het stelsel van sociale zekerheid naar een hoger niveau; 4. stappen te ondernemen, door het sluiten van passende bilaterale en multilaterale verdragen of door andere middelen, en met inachtneming van de in zulke verdragen neergelegde voorwaarden, ter waarborging van: a. een gelijke behandeling van de onderdanen van andere Partijen en de eigen onderdanen wat betreft rechten op het gebied van sociale zekerheid, met inbegrip van het behoud van uitkeringen uit hoofde van socialezekerheidswetgeving, ongeacht eventuele verplaatsingen van de beschermde personen tussen de grondgebieden van de Partijen; b. de verlening, handhaving en het herstel van rechten op sociale zekerheid, onder andere door het samentellen van tijdvakken van verzekering of tewerkstelling van de betrokkenen overeenkomstig de wetgeving van elk der Partijen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 13 Recht op sociale en geneeskundige bijstand Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op sociale en geneeskundige bijstand te waarborgen, verbinden de Partijen zich: 1. te waarborgen dat een ieder die geen toereikende inkomsten heeft en niet in staat is zulke inkomsten door eigen inspanning of met andere middelen te verwerven, in het bijzonder door uitkeringen krachtens een stelsel van sociale zekerheid voldoende bijstand verkrijgt en in geval van ziekte de voor zijn toestand vereiste verzorging geniet; 2. te waarborgen dat personen die zulk een bijstand ontvangen, niet om die reden een vermindering van hun politieke of sociale rechten ondergaan; 3. te bepalen dat een ieder van de bevoegde openbare of particuliere diensten de voorlichting en persoonlijke bijstand ontvangt die nodig zijn om zijn persoonlijke nood of die van zijn gezin te voorkomen, weg te nemen of te lenigen; 4. Europees Verdrag betreffende sociale en medische bijstand de bepalingen sub 1, 2 en 3 van dit artikel op onderdanen van andere Partijen die legaal binnen hun grondgebied verblijven, toe te passen op gelijke wijze als op hun eigen onderdanen, in overeenstemming met hun verplichtingen krachtens het, op 11 december 1953 te Parijs ondertekend. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 14 Recht op het gebruik van diensten voor sociale zorg Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op het gebruik van diensten voor sociale zorg te waarborgen, verbinden de Partijen zich: 1. te zorgen voor diensten welke door de toepassing van methoden van maatschappelijk werk kunnen bijdragen tot het welzijn en de ontwikkeling zowel van individuele personen als van groepen personen, alsmede tot hun aanpassing aan het sociale milieu, of deze te bevorderen; 2. deelneming van individuele personen en particuliere of andere organisaties aan de instelling en instandhouding van dergelijke diensten te stimuleren. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 15 Recht van personen met een handicap op onafhankelijkheid, sociale integratie en participatie in het gemeenschapsleven Teneinde de doeltreffende uitvoering van het recht van personen met een handicap, ongeacht hun leeftijd en de aard en oorsprong van hun handicap, op onafhankelijkheid, sociale integratie en participatie in het gemeenschapsleven te waarborgen, verbinden de Partijen zich met name: 1. de nodige maatregelen te nemen om personen met een handicap begeleiding, onderwijs en vakopleiding te geven waar mogelijk binnen het kader van algemene stelsels, of, waar dit niet mogelijk is, middels gespecialiseerde openbare of particuliere instellingen; 2. hun toegang tot werk te bevorderen door alle maatregelen te treffen die beogen werkgevers aan te moedigen personen met een handicap in een normale werkomgeving in dienst te nemen en in dienst te houden en de arbeidsomstandigheden aan te passen aan de behoeften van de personen met een handicap, of, waar dat vanwege de handicap niet mogelijk is, zorg te dragen voor beschutte arbeid die is aangepast aan het niveau van de handicap. In bepaalde gevallen kunnen dergelijke maatregelen inschakeling van gespecialiseerde bemiddelingsbureaus inhouden; 3. hun volledige sociale integratie en participatie in het gemeenschapsleven te bevorderen door in het bijzonder maatregelen te treffen, met inbegrip van technische hulpmiddelen, die gericht zijn op het overwinnen van belemmeringen met betrekking tot communicatie en mobiliteit en op het toegang verschaffen tot vervoer, huisvesting, culturele activiteiten en vrijetijdsbesteding. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 16 Recht van het gezin op sociale, wettelijke en economische bescherming Teneinde de noodzakelijke voorwaarden te scheppen voor de volledige ontplooiing van het gezin, als fundamentele maatschappelijke eenheid, verbinden de Partijen zich de economische, wettelijke en sociale bescherming van het gezinsleven te bevorderen, onder andere door het doen van sociale en gezinsuitkeringen, het treffen van fiscale regelingen, het verschaffen van gezinshuisvesting en het doen van uitkeringen bij huwelijk. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 17 Recht van kinderen en jeugdige personen op sociale, wettelijke en economische bescherming Teneinde de doeltreffende uitoefening te waarborgen van het recht van kinderen en jeugdige personen op te groeien in een omgeving die de volledige ontwikkeling van hun persoonlijkheid en van hun fysieke en geestelijke capaciteiten bevordert, verbinden Partijen zich, hetzij rechtstreeks, hetzij in samenwerking met openbare of particuliere instanties, alle passende en noodzakelijke maatregelen te nemen die beogen: 1. a. te waarborgen dat kinderen en jeugdige personen, met inachtneming van de rechten en plichten van hun ouders, beschikken over de verzorging, de ondersteuning, het onderwijs en de opleiding die zij nodig hebben, in het bijzonder door te zorgen voor de oprichting of instandhouding van instellingen en diensten die voor dit doel toereikend en voldoende zijn; b. kinderen en jeugdige personen te beschermen tegen verwaarlozing, geweld of uitbuiting; c. bescherming en bijzondere ondersteuning van overheidswege te geven aan kinderen en jeugdige personen die tijdelijk of definitief de steun van hun gezin moeten ontberen; 2. basisonderwijs en voortgezet onderwijs kosteloos beschikbaar te stellen voor kinderen en jeugdige personen, alsmede regelmatig schoolbezoek te bevorderen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 18 Recht op het uitoefenen van een op winst gerichte bezigheid op het grondgebied van andere Partijen Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op het uitoefenen van een op winst gerichte bezigheid op het grondgebied van elke andere Partij te waarborgen, verbinden de Partijen zich: en erkennen: 1. de bestaande regelingen zo ruim mogelijk toe te passen; 2. de bestaande formaliteiten te vereenvoudigen en de kanselarijrechten en andere kosten die buitenlandse werknemers of hun werkgevers moeten betalen, te verminderen of af te schaffen; 3. de regelingen met betrekking tot de tewerkstelling van buitenlandse werknemers individueel of gemeenschappelijk te versoepelen; 4. het recht van hun onderdanen om het land te verlaten teneinde op het grondgebied van de andere Partijen een op winst gerichte bezigheid uit te oefenen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 19 Recht van migrerende werknemers en hun gezinnen op bescherming en bijstand Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht van migrerende werknemers en hun gezinnen op bescherming en bijstand op het grondgebied van elke andere Partij te waarborgen, verbinden de Partijen zich: 1. doelmatige en kosteloze diensten te onderhouden, dan wel zich ervan te vergewissen dat zulke diensten worden onderhouden, gericht op bijstand aan genoemde werknemers, in het bijzonder voor het verkrijgen van nauwkeurige voorlichting, en alle passende maatregelen te treffen, voor zover de nationale wet- en regelgeving zulks toelaat, tegen misleidende propaganda betreffende emigratie en immigratie; 2. passende maatregelen te treffen binnen hun eigen rechtsgebied ter vergemakkelijking van het vertrek, de reis en de ontvangst van genoemde werknemers en hun gezinnen, en binnen hun eigen rechtsgebied gedurende de reis te zorgen voor doelmatige diensten op het gebied van de gezondheid en medische behandeling, alsmede voor goede hygiënische omstandigheden; 3. waar nodig samenwerking tussen sociale diensten, zowel van openbare als van particuliere aard, in emigratie- en immigratielanden te bevorderen; 4. voor genoemde werknemers die legaal op hun grondgebied verblijven, voor zover deze aangelegenheden bij de wet- of regelgeving worden geregeld of onderworpen zijn aan het toezicht van bestuursautoriteiten, een behandeling te waarborgen die niet minder gunstig is dan die van hun eigen onderdanen wat betreft de volgende aangelegenheden: a. de beloning en andere arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden; b. het lidmaatschap van vakbonden en het genot van de voordelen van collectieve onderhandelingen; c. huisvesting; 5. voor genoemde werknemers die legaal op hun grondgebied verblijven, een behandeling te waarborgen die niet minder gunstig is dan die van hun eigen onderdanen wat betreft belastingen op uit dienstverband voortvloeiende beloning, en wat betreft kosten of bijdragen verschuldigd met betrekking tot de tewerkgestelde personen; 6. zoveel mogelijk de gezinshereniging van een migrerende werknemer die toestemming heeft verkregen om zich op het grondgebied te vestigen, te vergemakkelijken; 7. voor genoemde werknemers die legaal op hun grondgebied verblijven, een behandeling te waarborgen die niet minder gunstig is dan die van hun eigen onderdanen wat betreft gerechtelijke procedures in verband met de in dit artikel vermelde aangelegenheden; 8. te waarborgen dat genoemde werknemers die legaal op hun grondgebied verblijven, niet worden uitgezet tenzij zij de nationale veiligheid in gevaar brengen of inbreuk maken op de openbare orde of de goede zeden; 9. binnen de wettelijke grenzen toe te staan dat genoemde werknemers zoveel van hun verdiensten en spaargelden overmaken als zij zelf wensen; 10. de bescherming en bijstand, voorzien in dit artikel, uit te strekken tot migranten die zelfstandig een beroep uitoefenen, voor zover deze maatregelen van toepassing kunnen zijn; 11. het onderwijzen van de landstaal van de ontvangende staat of, indien er meerdere talen zijn, een van deze talen, aan migrerende werknemers en leden van hun gezinnen te bevorderen en te vergemakkelijken; 12. voor zover uitvoerbaar, het onderwijzen van de moedertaal van de migrerende werknemer aan de kinderen van de migrerende werknemer te bevorderen en te vergemakkelijken. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 20 Recht op gelijke kansen en gelijke behandeling ten aanzien van werkgelegenheid en beroepsuitoefening zonder discriminatie naar geslacht Teneinde de doeltreffende uitoefening te waarborgen van het recht op gelijke kansen en gelijke behandeling ten aanzien van werkgelegenheid en beroepsuitoefening zonder discriminatie naar geslacht, verbinden de Partijen zich ertoe dat recht te erkennen en passende maatregelen te nemen om de toepassing ervan op de volgende gebieden te waarborgen of te bevorderen: a. toegang tot de arbeidsmarkt, bescherming tegen ontslag en reïntegratie in het arbeidsproces; b. beroepskeuzevoorlichting, vakopleiding, her- en omscholing en reïntegratie; c. arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden, met inbegrip van salariëring; d. loopbaanontwikkeling, met inbegrip van promotie. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 21 Recht op informatie en overleg Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht van werknemers op informatie en overleg binnen de onderneming te waarborgen, verbinden de Partijen zich ertoe maatregelen te nemen of te bevorderen waardoor de werknemers of hun vertegenwoordigers, overeenkomstig de nationale wetgeving en praktijk, in staat worden gesteld om: a. regelmatig of te gelegener tijd op een begrijpelijke wijze te worden geïnformeerd over de economische en financiële toestand van de onderneming waarbij zij in dienst zijn, met dien verstande dat de openbaarmaking van bepaalde informatie waardoor de onderneming zou kunnen worden benadeeld, kan worden geweigerd of dat er kan worden geëist dat deze informatie vertrouwelijk wordt behandeld; en b. tijdig te worden geraadpleegd over voorgestelde beslissingen die de belangen van de werknemers aanzienlijk zouden kunnen beïnvloeden en met name over beslissingen die grote gevolgen zouden kunnen hebben voor de werkgelegenheid binnen de onderneming. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 22 Recht deel te nemen aan de vaststelling en de verbetering van de arbeidsomstandigheden en werkomgeving Teneinde de doeltreffende uitoefening te waarborgen van het recht van werknemers deel te nemen aan de vaststelling en de verbetering van de arbeidsomstandigheden en werkomgeving binnen de onderneming, verbinden de Partijen zich ertoe maatregelen te nemen of te bevorderen waardoor de werknemers of hun vertegenwoordigers, overeenkomstig de nationale wetgeving en praktijk, in staat worden gesteld bij te dragen aan: a. de vaststelling en de verbetering van de arbeidsomstandigheden, de werkindeling en de werkomgeving; b. de bescherming van de gezondheid en de veiligheid binnen de onderneming; c. de organisatie van sociale en sociaal-culturele diensten en voorzieningen binnen de onderneming; d. toezicht op de naleving van de voorschriften op deze gebieden. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 23 Recht van ouderen op sociale bescherming Teneinde de doeltreffende uitoefening te waarborgen van het recht van ouderen op sociale bescherming, verbinden de Partijen zich ertoe, hetzij rechtstreeks, hetzij in samenwerking met openbare of particuliere instanties, passende maatregelen te nemen of te bevorderen die er met name op zijn gericht: – Ouderen in staat te stellen zo lang mogelijk volwaardig lid te blijven van de maatschappij, door middel van: a. voldoende middelen om hen in staat te stellen een fatsoenlijk bestaan te leiden en actief deel te nemen aan het openbare, maatschappelijke en culturele leven; b. verschaffing van informatie over de diensten en voorzieningen beschikbaar voor ouderen en de mogelijkheden voor hen om hiervan gebruik te maken; – Ouderen in staat te stellen vrijelijk hun levensstijl te kiezen en een onafhankelijk bestaan te leiden in hun gewone omgeving zolang zij dit wensen en kunnen, door middel van: a. het beschikbaar stellen van huisvesting aangepast aan hun behoeften en hun gezondheidstoestand, dan wel van passende bijstand bij de aanpassing van hun woning; b. de gezondheidszorg en diensten die in verband met hun toestand nodig zijn; – Ouderen die in tehuizen wonen passende hulp, met respect voor het privé-leven, en deelname aan de vaststelling van de leefomstandigheden in het tehuis te verzekeren. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 24 Recht op bescherming in geval van beëindiging van de dienstbetrekking Teneinde de doeltreffende uitoefening te waarborgen van het recht van werknemers op bescherming in geval van beëindiging van de dienstbetrekking, verbinden de Partijen zich tot erkenning van: Daartoe verbinden de Partijen zich ertoe te waarborgen dat een werknemer die van mening is dat zijn dienstbetrekking zonder geldige is beëindigd het recht heeft in beroep te gaan bij een onpartijdige instantie. a. het recht van alle werknemers om hun dienstbetrekking niet beëindigd te zien worden zonder geldige redenen voor een dergelijke beëindiging, die verband houdt met de bekwaamheid of het gedrag van de werknemer of op grond van de operationele behoeften van de onderneming, vestiging of dienst; b. het recht van werknemers van wie de dienstbetrekking zonder geldige reden wordt beëindigd, op voldoende schadeloosstelling of een andere adequate vorm van genoegdoening. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 25 Recht van werknemers op bescherming van hun aanspraken in geval van insolventie van hun werkgever Teneinde de doeltreffende uitoefening te waarborgen van het recht van werknemers op bescherming van hun aanspraken in geval van insolventie van hun werkgever, verbinden de Partijen zich ertoe te bepalen dat aanspraken van werknemers uit hoofde van arbeidsovereenkomsten of dienstbetrekkingen worden gewaarborgd door een waarborgfonds of door enige andere doeltreffende vorm van bescherming. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 26 Recht op waardigheid op het werk Teneinde de doeltreffende uitoefening te waarborgen van het recht van alle werknemers op de bescherming van hun waardigheid op het werk, verbinden de Partijen zich, in overleg met organisaties van werkgevers en werknemers: 1. de bewustwording van, informatie over en preventie van seksuele intimidatie op het werk of verband houdend met werk te bevorderen en alle passende maatregelen te nemen om werknemers tegen dergelijk gedrag te beschermen; 2. de bewustwording van, informatie over en preventie van zich herhalend laakbaar of duidelijk negatief of beledigend gedrag gericht tegen individuele werknemers op het werk of verband houdend met werk te bevorderen en alle passende maatregelen te nemen om werknemers tegen dergelijk gedrag te beschermen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 27 Recht van werknemers met gezinsverantwoordelijkheid op gelijke kansen en een gelijke behandeling Teneinde de doeltreffende uitoefening te waarborgen van het recht op gelijke kansen en een gelijke behandeling van mannelijke en vrouwelijke werknemers met gezinsverantwoordelijkheden en tussen dergelijke werknemers en andere werknemers, verbinden de Partijen zich ertoe: 1. passende maatregelen te nemen om: a. werknemers met gezinsverantwoordelijkheden in staat te stellen een dienstbetrekking aan te gaan en deze te behouden, alsmede na een afwezigheid vanwege deze gezinsverantwoordelijkheden te herintreden, met inbegrip van maatregelen op het gebied van beroepskeuzevoorlichting en beroepsopleiding; b. rekening te houden met hun behoeften op het punt van arbeidsvoorwaarden en sociale zekerheid; c. openbare of particuliere diensten te ontwikkelen of te bevorderen, met name kinderdagopvang en andere vormen van kinderopvang; 2. beide ouders in de gelegenheid te stellen, gedurende een periode na het verstrijken van het zwangerschaps- en bevallingsverlof, ouderschapsverlof op te nemen waarvan de duur en voorwaarden worden bepaald door de nationale wetgeving, collectieve arbeidsovereenkomsten of de praktijk; 3. te waarborgen dat gezinsverantwoordelijkheden als zodanig geen geldige reden voor ontslag vormt. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 28 Het recht van werknemersvertegenwoordigers op bescherming in de onderneming en op verlening van passende voorzieningen Teneinde de doeltreffende uitoefening te waarborgen van het recht van werknemersvertegenwoordigers hun functie uit te oefenen, verbinden de Partijen zich ertoe te waarborgen dat zij binnen de onderneming: a. doeltreffende bescherming genieten tegen voor hen nadelige handelingen, met inbegrip van ontslag, op grond van hun status of hun activiteiten als werknemersvertegenwoordiger binnen de onderneming; b. de beschikking krijgen over de voorzieningen die geschikt zijn om hen in staat te stellen hun functie onverwijld en doelmatig te vervullen, waarbij rekening wordt gehouden met het systeem van de arbeidsverhoudingen in het land en de behoeften, omvang en mogelijkheden van de betrokken onderneming. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 29 Recht op informatie en overleg in procedures voor collectief ontslag Teneinde de doeltreffende uitoefening te waarborgen van het recht van werknemers op informatie en overleg bij collectief ontslag, verbinden de Partijen zich ertoe te waarborgen dat werkgevers de werknemersvertegenwoordigers tijdig vóór een dergelijk collectief ontslag zullen informeren en raadplegen over mogelijkheden om collectieve ontslagen te vermijden of in aantal te beperken en de gevolgen ervan te verzachten, bijvoorbeeld door een sociaal plan op te stellen dat met name is gericht op ondersteuning bij de herplaatsing of her- en omscholing van de betrokken werknemers. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 30 Recht op bescherming tegen armoede en sociale uitsluiting Teneinde de doeltreffende uitoefening te waarborgen van het recht op bescherming tegen armoede en sociale uitsluiting, verbinden de Partijen zich: a. maatregelen te nemen binnen het kader van een algehele en gecoördineerde aanpak om de daadwerkelijke toegang te bevorderen van personen die zich in een situatie van sociale uitsluiting of armoede bevinden of in die situatie terecht dreigen te komen, alsook hun gezinsleden, tot, met name, werk, huisvesting, opleiding, onderwijs, cultuur en sociale en medische bijstand; b. deze maatregelen te toetsen met het oog op de aanpassing daarvan indien noodzakelijk. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 31 Recht op huisvesting Teneinde de doeltreffende uitoefening van het recht op huisvesting te waarborgen, verbinden de Partijen zich maatregelen te nemen die erop zijn gericht: 1. de toegang tot adequate huisvesting te bevorderen; 2. dak- en thuisloosheid te voorkomen en te verminderen teneinde het geleidelijk uit te bannen; 3. de kosten voor huisvesting binnen het bereik te brengen van een ieder die niet over voldoende middelen beschikt. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel A Verplichtingen 1 Met inachtneming van de bepalingen van het navolgende Artikel B is elk van de Partijen verplicht: a. deel I van dit Handvest te beschouwen als een verklaring van de doelstellingen die zij overeenkomstig de inleidende alinea van dat deel met alle daarvoor in aanmerking komende middelen zal nastreven; b. zich gebonden te achten door ten minste zes van de negen hierna genoemde artikelen van deel II van dit Handvest, namelijk de artikelen 1, 5, 6, 7, 12, 13, 16, 19 en 20; c. zich gebonden te achten door een bijkomend aantal artikelen of genummerde leden van deel II van het Handvest, te harer keuze, mits het totale aantal artikelen of genummerde leden die haar binden niet minder dan 16 artikelen of 63 genummerde leden bedraagt. 2 De krachtens lid 1, sub b en c, van dit artikel gekozen artikelen of leden worden medegedeeld aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa bij de nederlegging van de akte van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring. 3 Ieder der Partijen kan op een later tijdstip door kennisgeving aan de Secretaris-Generaal verklaren dat zij zichzelf gebonden acht door andere artikelen of genummerde leden van deel II van het Handvest die zij nog niet eerder overeenkomstig lid 1 van dit artikel heeft aanvaard. Deze later aanvaarde verplichtingen worden geacht een integrerend deel van de bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring te zijn en hebben met ingang van de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een tijdvak van een maand na de datum van kennisgeving hetzelfde rechtsgevolg. 4 Iedere Partij dient te beschikken over een aan haar nationale omstandigheden aangepast stelsel van arbeidsinspectie. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel B Europees Sociaal Handvest Aanvullend Protocol Betrekkingen met heten hetvan 1988 1 Europees Sociaal Handvest Aanvullend Protocol Geen Verdragsluitende Partij bij heten geen Partij bij hetvan 5 mei 1988 mag dit Handvest bekrachtigen, aanvaarden of goedkeuren zonder zich gebonden te achten aan ten minste de bepalingen die overeenkomen met de bepalingen van het Europees Sociaal Handvest en, waar van toepassing, van het Aanvullend Protocol, waaraan zij gebonden was. 2 Europees Sociaal Handvest Aanvullend Protocol Aanvaarding van de verplichtingen ingevolge de bepalingen van dit Handvest, zal, vanaf de datum van inwerkingtreding van deze verplichtingen voor de desbetreffende Partij, ertoe leiden dat de overeenkomstige bepaling van heten, waar van toepassing, van hetdaarbij van 1988 niet meer van toepassing is op de betrokken Partij ingeval die Partij gebonden is door de eerste van deze instrumenten of door beide instrumenten. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel C Toezicht op de uitvoering van de in dit Handvest vervatte verplichtingen Europees Sociaal Handvest De uitvoering van de in dit Handvest vervatte juridische verplichtingen zal aan hetzelfde toezicht worden onderworpen als het. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel D Collectieve klachten 1 Aanvullend Protocol Europees Sociaal Handvest De bepalingen van hetbij hetbetreffende een systeem voor collectieve klachten zijn van toepassing op de verplichtingen in dit Handvest voor de Staten die het genoemde Protocol hebben bekrachtigd. 2 Aanvullend Protocol Europees Sociaal Handvest Iedere Staat die niet is gebonden aan hetbij hetbetreffende een systeem voor collectieve klachten kan bij de nederlegging van zijn akte van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring van dit Handvest of te eniger tijd daarna, door middel van een kennisgeving aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa, verklaren dat hij het toezicht op zijn verplichtingen uit hoofde van dit Handvest aanvaardt volgens de procedure die in het genoemde Protocol is voorzien. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel E Non-discriminatie Het genot van de in dit Handvest neergelegde rechten moet worden verzekerd zonder enig onderscheid op welke grond dan ook, zoals ras, kleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale herkomst of sociale afkomst, gezondheid, het behoren tot een nationale minderheid, geboorte of andere status. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel F Afwijking in geval van oorlog of noodtoestand 1 In geval van oorlog of een andere noodtoestand waardoor het voortbestaan van het land wordt bedreigd, kan iedere Partij maatregelen nemen in afwijking van de in dit Handvest genoemde verplichtingen, doch uitsluitend voor zover de omstandigheden zulks absoluut vereisen en deze maatregelen niet in strijd zijn met andere volkenrechtelijke verplichtingen. 2 Indien een Partij van dit recht om af te wijken gebruik heeft gemaakt, stelt zij binnen een redelijke termijn de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa volledig op de hoogte van de getroffen maatregelen en van de redenen die hiertoe hebben geleid. Tevens dient zij de Secretaris-Generaal mededeling te doen van het tijdstip waarop deze maatregelen buiten werking zijn gesteld en de door haar aanvaarde bepalingen van het Handvest wederom volledig van toepassing zijn. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel G Beperkingen 1 Wanneer de in deel I genoemde rechten en beginselen en de in deel II geregelde doeltreffende uitoefening en toepassing hiervan zijn verwezenlijkt, kunnen zij buiten de in deel I en deel II vermelde gevallen generlei beperkingen ondergaan, met uitzondering van die welke bij de wet zijn voorgeschreven en in een democratische samenleving noodzakelijk zijn voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen en voor de bescherming van de openbare orde, de nationale veiligheid, de volksgezondheid of de goede zeden. 2 De krachtens dit Handvest geoorloofde beperkingen op de daarin vermelde rechten en verplichtingen kunnen uitsluitend worden toegepast voor het doel waarvoor zij zijn bestemd. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel H Verhouding van het Handvest tot het nationale recht of internationale overeenkomsten De bepalingen van dit Handvest laten de bepalingen van nationaal recht en van alle reeds van kracht zijnde of nog van kracht wordende bilaterale of multilaterale verdragen of overeenkomsten welke gunstiger zijn voor de beschermde personen, onverlet. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel I Uitvoering van de aangegane verbintenissen 1 Onverminderd de uitvoeringswijzen die in deze artikelen worden voorzien, wordt uitvoering gegeven aan de relevante bepalingen in de artikelen 1 tot en met 31 van deel II van dit Handvest door: a. wet- of regelgeving; b. overeenkomsten tussen werkgevers of werkgeversorganisaties en werknemersorganisaties; c. een combinatie van deze twee methoden; d. andere passende middelen. 2 De verbintenissen voortvloeiende uit de bepalingen van artikel 2, eerste, tweede, derde, vierde, vijfde en zevende lid, artikel 7, vierde, zesde en zevende lid, artikel 10, eerste, tweede, derde en vijfde lid, en uit de artikelen 21 en 22 van deel II van dit Handvest worden geacht te zijn nagekomen zodra deze bepalingen worden toegepast, overeenkomstig het eerste lid van dit artikel, op de overgrote meerderheid van de betrokken werknemers. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel J Wijzigingen 1 Wijzigingen van deel I en deel II van dit Handvest die tot doel hebben de in dit Handvest gewaarborgde rechten uit te breiden alsmede wijzigingen van deel III tot en met deel VI, die door een Partij of door het Regeringscomité worden voorgesteld, dienen te worden medegedeeld aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa en worden door de Secretaris-Generaal toegezonden aan de Partijen bij dit Handvest. 2 Wijzigingen die zijn voorgesteld overeenkomstig de bepalingen van het voorgaande lid worden beoordeeld door het Regeringscomité, dat de aangenomen tekst na overleg met de Parlementaire Vergadering ter goedkeuring zal voorleggen aan het Comité van Ministers. De tekst zal na goedkeuring door het Comité van Ministers ter aanvaarding worden toegezonden aan de Partijen. 3 Wijzigingen van deel I en deel II van dit Handvest zullen voor de Partijen die deze hebben aanvaard van kracht worden op de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een tijdvak van een maand na de datum waarop drie Partijen de Secretaris-Generaal in kennis hebben gesteld van hun aanvaarding. Met betrekking tot iedere Partij die nadien een wijziging aanvaardt, wordt de wijziging van kracht op de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een tijdvak van een maand na de datum waarop die Partij de Secretaris-Generaal in kennis heeft gesteld van haar aanvaarding. 4 Wijzigingen van deel III tot en met deel VI van dit Handvest worden van kracht op de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een tijdvak van een maand na de datum waarop alle Partijen de Secretaris-Generaal in kennis hebben gesteld van hun aanvaarding. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel K Ondertekening, bekrachtiging en inwerkingtreding 1 Dit Handvest staat open voor ondertekening door de Lidstaten van de Raad van Europa. Het dient te worden bekrachtigd, aanvaard of goedgekeurd. De akten van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring worden nedergelegd bij de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa. 2 Dit Handvest treedt in werking op de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een tijdvak van een maand na de datum waarop drie Lidstaten van de Raad van Europa het feit dat zij ermee instemmen door het Handvest te worden gebonden tot uitdrukking hebben gebracht overeenkomstig het bepaalde in het vorige lid. 3 Voor iedere Lidstaat die nadien het feit dat hij ermee instemt door het Handvest te worden gebonden tot uitdrukking brengt, treedt het Handvest in werking op de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een tijdvak van een maand na de datum van de nederlegging van de akte van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel L Territoriale toepassing 1 Dit Handvest is van toepassing op het grondgebied van het moederland van elk der Partijen. Elke ondertekenende Partij kan op het tijdstip van ondertekening, dan wel op het tijdstip van nederlegging van de akte van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring, het grondgebied dat voor de toepassing van dit Handvest als haar moederland dient te worden beschouwd, nader omschrijven in een aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa te richten verklaring. 2 Elke ondertekenende Partij kan op het tijdstip van ondertekening, dan wel op het tijdstip van nederlegging van de akte van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring, of op elk daaropvolgend tijdstip, in een aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa te richten kennisgeving verklaren dat het Handvest geheel of gedeeltelijk van toepassing zal zijn op één of meer in bedoelde verklaring aangegeven grondgebieden buiten het moederland gelegen, waarvan zij de internationale betrekkingen behartigt en waarvoor zij de internationale verantwoordelijkheid aanvaardt. Zij dient in deze verklaring aan te geven welke van de in deel II van het Handvest vervatte artikelen of leden zij als bindend aanvaardt ten aanzien van de in de verklaring vermelde gebieden. 3 Het Handvest is op het grondgebied of de grondgebieden als vermeld in de in het vorige lid bedoelde verklaring van toepassing vanaf de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een tijdvak van een maand na de datum van ontvangst van een dergelijke verklaring door de Secretaris-Generaal. 4 Elke Partij kan te allen tijde in een aan de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa te richten kennisgeving verklaren dat zij ten aanzien van één of meer grondgebieden waarop dit Handvest krachtens het tweede lid van dit artikel van toepassing is, nader te noemen artikelen of genummerde leden van kracht verklaart, welke zij nog niet ten aanzien van zodanig gebied of zodanige gebieden als bindend had aanvaard. Deze later aanvaarde verplichtingen worden geacht een integrerend deel te vormen van de oorspronkelijke verklaring ten aanzien van het betrokken grondgebied en hebben hetzelfde rechtsgevolg met ingang van de eerste dag van de maand die volgt op het verstrijken van een tijdvak van een maand na de datum waarop de Secretaris-Generaal de kennisgeving van deze verklaring heeft ontvangen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel M Opzegging 1 Een Partij kan dit Handvest slechts opzeggen na verloop van een periode van vijf jaar na de datum waarop het Handvest ten aanzien van de betrokken Partij in werking is getreden, of binnen elke periode van twee jaar daaropvolgend; in elk van deze gevallen dient de opzegging met inachtneming van een termijn van zes maanden ter kennis te worden gebracht van de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa, die de overige Partijen hiervan mededeling doet. 2 b Elke Partij kan overeenkomstig de bepalingen van het voorgaande lid elk door haar aanvaard artikel of lid van deel II van het Handvest opzeggen, mits het aantal artikelen dat voor deze Partij bindend is, nooit minder dan 16 en het aantal leden nooit minder dan 63 bedraagt, en mits dit aantal artikelen of leden steeds de artikelen omvat die door de Partij zijn gekozen uit de in artikel A, eerste lid, sub, genoemde artikelen. 3 Elke Partij kan dit Handvest of elk van de artikelen of leden van deel II van het Handvest overeenkomstig de bepalingen van het eerste lid van dit artikel opzeggen ten aanzien van elk grondgebied waarop dit Handvest van toepassing is krachtens een overeenkomstig artikel L, tweede lid, afgelegde verklaring. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel N Bijlage De bijlage bij dit Handvest vormt een integrerend deel ervan. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel O Kennisgevingen De Secretaris-Generaal van de Raad van Europa stelt de Lidstaten van de Raad van Europa en de Directeur-Generaal van het Internationaal Arbeidsbureau, in kennis van: a. iedere ondertekening; b. de nederlegging van iedere akte van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring; c. iedere datum van inwerkingtreding van dit Handvest overeenkomstig artikel K; d. iedere verklaring gedaan ingevolge artikel A, tweede en derde lid, artikel D, eerste en tweede lid, artikel F, tweede lid, en artikel L, eerste, tweede, derde en vierde lid; e. iedere wijziging overeenkomstig artikel J; f. iedere opzegging overeenkomstig artikel M; g. iedere andere handeling, kennisgeving of mededeling met betrekking tot dit Handvest. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

1 Behoudens het bepaalde in artikel 12, vierde lid, en in artikel 13, vierde lid, zijn onder de in artikelen 1 tot en met 17 en 20 tot en met 31 bedoelde personen slechts die vreemdelingen begrepen die onderdaan zijn van andere Partijen en legaal verblijven of rechtmatig werkzaam zijn op het grondgebied van de betrokken Partij, met dien verstande dat de genoemde artikelen dienen te worden uitgelegd overeenkomstig de artikelen 18 en 19. Deze uitlegging sluit een uitbreiding van overeenkomstige rechten tot andere personen door een van de Partijen niet uit. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

2 Verdrag van Genève van 28 juli 1951 betreffende de status van vluchtelingen Protocol Elke Partij doet vluchtelingen in de zin van heten hetdaarbij van 31 januari 1967 die legaal op haar grondgebied verblijven een zo gunstig mogelijke behandeling toekomen en in elk geval een niet minder gunstige dan waartoe zij zich krachtens genoemd Verdrag heeft verbonden, alsmede krachtens alle andere bestaande en op deze vluchtelingen van toepassing zijnde internationale overeenkomsten. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

3 Verdrag van New York betreffende de status van staatlozen Elke Partij doet staatlozen in de zin van hetvan 28 september 1954 die legaal op haar grondgebied verblijven een zo gunstig mogelijke behandeling toekomen en in elk geval een niet minder gunstige dan waartoe zij zich krachtens genoemd Verdrag heeft verbonden, alsmede krachtens alle andere bestaande en op deze staatlozen van toepassing zijnde internationale overeenkomsten. Europese Vestigingsverdrag Deze bepalingen hebben geen betrekking op de betreding van het grondgebied van de Partijen en laten de bepalingen van het te Parijs op 13 december 1955 ondertekendeonverlet. DEEL I, achttiende lid, en DEEL II, artikel 18, eerste lid 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 1, tweede lid Deze bepaling mag niet zodanig worden uitgelegd dat clausules en feitelijke gedragingen ter beveiliging van het vakbondswezen zijn verboden of toegestaan. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 2, zesde lid Partijen kunnen bepalen dat deze bepaling niet van toepassing is: a. op werknemers die een overeenkomst of dienstbetrekking hebben met een totale duur van ten hoogste een maand en/of die een werkweek hebben van ten hoogste acht uur; b. wanneer de overeenkomst of dienstbetrekking van tijdelijke en/of specifieke aard is, mits, in deze gevallen, de niet-toepassing ervan op grond van objectieve overwegingen wordt gerechtvaardigd. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 3, vierde lid Voor de toepassing van deze bepaling worden de functies, organisatie en exploitatievoorwaarden van deze diensten bepaald door nationale wet- en regelgeving, collectieve arbeidsovereenkomsten of andere bij nationale omstandigheden passende middelen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 4, vierde lid Deze bepaling mag niet worden uitgelegd als inhoudende een verbod van ontslag op staande voet wegens een ernstig vergrijp. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 4, vijfde lid Een Partij kan de in dit lid bedoelde verplichting slechts op zich nemen indien inhoudingen op de lonen hetzij bij de wet, hetzij bij collectieve arbeidsovereenkomsten of scheidsrechterlijke uitspraken, verboden zijn ten aanzien van de overgrote meerderheid van de werknemers, waarbij de niet onder zodanige maatregelen vallende personen de enige uitzondering vormen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 6, vierde lid Elke Partij kan zelf het recht van staking bij de wet regelen, mits elke eventuele verdere beperking van dit recht in de bepalingen van artikel G rechtvaardiging vindt. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 7, tweede lid Deze bepaling vormt voor Partijen geen beletsel om in hun wetgeving te bepalen dat jeugdige personen die de vastgestelde minimumleeftijd nog niet hebben bereikt werkzaamheden mogen verrichten voor zover deze absoluut noodzakelijk zijn voor hun vakopleiding wanneer dergelijke werkzaamheden worden uitgevoerd overeenkomstig de door de bevoegde autoriteit vastgestelde voorwaarden en wanneer maatregelen worden getroffen om de gezondheid en veiligheid van deze jeugdige personen te beschermen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 7, achtste lid Een Partij wordt geacht aan de geest van de in dit lid genoemde verplichting te hebben voldaan indien zij in de geest van deze verplichting bij de wet bepaalt dat de overgrote meerderheid van de minderjarigen die de leeftijd van 18 jaar nog niet hebben bereikt, geen nachtarbeid mag verrichten. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 8, tweede lid Deze bepaling mag niet worden uitgelegd als inhoudende een absoluut verbod. Er kunnen uitzonderingen worden gemaakt, bijvoorbeeld in de volgende gevallen: a. indien een vrouwelijke werknemer schuldig is aan misdragingen die het beëindigen van de dienstbetrekking rechtvaardigen; b. indien de betrokken onderneming zijn activiteiten staakt; c. indien de in de arbeidsovereenkomst voorgeschreven termijn is verstreken. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 12, vierde lid De zinsnede „en met inachtneming van de in zulke overeenkomsten neergelegde voorwaarden" van de inleiding tot dit lid wordt geacht onder meer in te houden dat een Partij ten aanzien van de niet van verzekeringspremies afhankelijke uitkeringen het ingezetenschap gedurende een voorgeschreven periode verplicht kan stellen alvorens deze uitkeringen aan onderdanen van andere Partijen te verlenen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 13, vierde lid Europees Verdrag betreffende sociale en medische bijstand De regeringen die geen Partij zijn bij het, kunnen het Handvest ten aanzien van dit lid bekrachtigen, mits zij aan onderdanen van andere Partijen een met de bepalingen van genoemd Verdrag strokende behandeling toekennen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 16 De in deze bepaling verleende bescherming heeft mede betrekking op eenoudergezinnen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 17 Deze bepaling heeft betrekking op alle personen die jonger zijn dan 18 jaar, tenzij volgens het op het kind van toepassing zijnde recht de meerderjarigheid eerder wordt bereikt, onverminderd andere specifieke bepalingen die in het Handvest, met name artikel 7, zijn vervat. Dit houdt geen verplichting in om een leerplicht vast te stellen tot de bovengenoemde leeftijd. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 19, zesde lid Voor de toepassing van deze bepaling wordt de zinsnede ``gezin van een migrerende werknemer" geacht ten minste de echtgenoot en ongehuwde kinderen van de migrerende werknemer te omvatten, zolang deze laatsten door de ontvangende Staat als minderjarigen worden beschouwd en afhankelijk zijn van de migrerende werknemer. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 20 1 Zaken betreffende de sociale zekerheid alsmede bepalingen betreffende werkloosheidsuitkeringen, ouderdomsuitkeringen en uitkeringen aan nabestaanden kunnen worden uitgesloten van de werkingssfeer van dit artikel. 2 De bepalingen betreffende de bescherming van de vrouw, met name wat betreft de zwangerschap, de bevalling en de postnatale periode, worden niet beschouwd als discriminatie in de zin van dit artikel. 3 Dit artikel vormt geen beletsel voor het nemen van specifieke maatregelen om feitelijke ongelijkheden uit de weg te ruimen. 4 Beroepsactiviteiten die vanwege hun aard of de omstandigheden waaronder zij worden verricht, slechts kunnen worden toevertrouwd aan personen van een bepaald geslacht, kunnen worden uitgesloten van de werkingssfeer van dit artikel of van enkele bepalingen ervan. Deze bepaling mag niet zodanig worden uitgelegd dat de Partijen worden verplicht om in hun wet- of regelgeving een lijst met beroepen op te nemen die vanwege hun aard of de omstandigheden waaronder zij worden uitgeoefend, kunnen worden voorbehouden aan werknemers van een bepaald geslacht. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikelen 21 en 22 1 Voor de toepassing van deze artikelen wordt verstaan onder „werknemersvertegenwoordigers" personen die als zodanig zijn erkend door de nationale wetgeving of praktijk. 2 Onder „nationale wetgeving of praktijk" wordt verstaan, naar gelang van het geval, behalve wet- en regelgeving, collectieve arbeidsovereenkomsten, andere overeenkomsten tussen werkgevers en werknemersvertegenwoordigers, gebruiken en relevante gerechtelijke beslissingen. 3 Voor de toepassing van deze artikelen wordt onder „onderneming" verstaan het geheel van materiële en immateriële bestanddelen, met of zonder rechtspersoonlijkheid, bestemd voor het produceren van goederen of het leveren van diensten, met winstoogmerk, en met de bevoegdheid het eigen marktbeleid te bepalen. 4 Religieuze gemeenschappen en hun instellingen kunnen worden uitgesloten van de toepassing van deze artikelen ook wanneer deze instellingen ondernemingen zijn in de zin van het derde lid. Instellingen die werkzaamheden verrichten geïnspireerd door bepaalde idealen of geleid door bepaalde morele opvattingen, idealen en opvattingen die worden beschermd door de nationale wetgeving, kunnen worden uitgesloten van de toepassing van deze artikelen voor zover zulks noodzakelijk is om de gerichtheid van de onderneming te beschermen. 5 Wanneer in een Staat de rechten zoals bedoeld in deze artikelen worden uitgeoefend in de verschillende vestigingen van de onderneming, moet de betrokken Partij worden geacht te voldoen aan de uit deze bepalingen voortvloeiende verplichtingen. 6 De Partijen kunnen ondernemingen waar minder dan een door de nationale wetgeving of praktijk bepaald aantal werknemers in dienst zijn, uitsluiten van de werkingssfeer van deze artikelen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 22 1 Deze bepaling tast noch de bevoegdheden en verplichtingen van de Staten met betrekking tot het aannemen van gezondheids- en veiligheidsvoorschriften met betrekking tot arbeidsplaatsen, noch de bevoegdheid en de verantwoordelijkheid van de lichamen die belast zijn met het toezicht op de toepassing ervan aan. 2 Onder ``sociale en sociaal-culturele diensten en voorzieningen" wordt verstaan diensten en voorzieningen van sociale en/of culturele aard die door sommige ondernemingen aan werknemers worden geboden, zoals sociale hulpverlening, sportterreinen, ruimte voor zogende moeders, bibliotheken, vakantiekampen voor kinderen, enz. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 23, lid 1 Voor de toepassing van dit lid heeft de uitdrukking „zolang mogelijk" betrekking op de fysieke, psychische en intellectuele capaciteiten van de oudere. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 24 1 Voor de toepassing van dit artikel wordt onder „beëindiging van de dienstbetrekking" en „beëindigd" verstaan de beëindiging van de dienstbetrekking op initiatief van de werkgever. 2 Dit artikel heeft betrekking op alle werknemers, maar een Partij kan de volgende categorieën werknemers geheel of gedeeltelijk uitsluiten van bescherming: a. werknemers die in dienst zijn genomen op grond van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd of voor een bepaalde taak; b. werknemers die onderworpen worden aan een proeftijd of die een bepaalde periode van tewerkstelling moeten vervullen, mits deze periode vooraf wordt bepaald en een redelijke termijn kent; c. werknemers die voor een korte tijd worden aangenomen om onregelmatige werkzaamheden te verrichten. 3 Voor de toepassing van dit artikel zullen met name de onderstaande redenen geen geldige redenen voor beëindiging van dienstbetrekking vormen: a. lidmaatschap van een vakbond of deelname aan vakbondsactiviteiten buiten werktijd, of, met toestemming van de werkgever, tijdens werktijd; b. solliciteren naar de functie van, optreden als of opgetreden hebbend als werknemersvertegenwoordiger; c. indienen van een klacht of deelneming aan een gerechtelijke procedure tegen een werkgever met betrekking tot een vermeende schending van wet- of regelgeving of het zich wenden tot bevoegde administratieve autoriteiten; d. ras, kleur, geslacht, echtelijke staat, gezinsverantwoordelijkheid, zwangerschap, godsdienst, politieke overtuiging, nationale herkomst of sociale afkomst; e. zwangerschaps- of ouderschapsverlof; f. tijdelijk verzuim vanwege ziekte of letsel. 4 Schadeloosstelling of een andere adequate vorm van genoegdoening in geval van beëindiging van de dienstbetrekking zonder geldige redenen wordt bepaald door de nationale wet- of regelgeving, collectieve arbeidsovereenkomsten of andere bij de nationale omstandigheden passende middelen. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 25 1 De bevoegde nationale autoriteit kan, bij wijze van ontheffing en na overleg met organisaties van werkgevers en werknemers, bepaalde categorieën werknemers wegens de bijzondere aard van hun dienstbetrekking uitsluiten van de in deze bepaling voorziene bescherming. 2 De definitie van „insolventie" moet worden bepaald door de nationale wetgeving en de praktijk. 3 De aanspraken van werknemers die onder deze bepaling vallen, omvatten ten minste: a. de aanspraken van werknemers op loon met betrekking tot een voorgeschreven periode, die niet minder zal bedragen dan drie maanden in geval van een systeem van voorrechten en niet minder dan acht weken in geval van een waarborgstelsel vóór de datum van het intreden van de insolventie of van de beëindiging van de dienstbetrekking; b. de aanspraken van werknemers op verschuldigde vakantietoeslag op grond van werkzaamheden die werden verricht in het jaar waarin de insolventie intrad of de dienstbetrekking werd beëindigd; c. de aanspraken van werknemers op verschuldigde bedragen op grond van andere vormen van betaald verlof met betrekking tot een voorgeschreven periode, die niet minder zal bedragen dan drie maanden in geval van een systeem van voorrechten en niet minder dan acht weken in geval van een waarborgstelsel vóór de datum van het intreden van de insolventie of van de beëindiging van de dienstbetrekking. 4 In de nationale wet- of regelgeving kan de bescherming van de aanspraken van werknemers worden beperkt tot een voorgeschreven bedrag, dat van een sociaal aanvaardbaar niveau dient te zijn. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 26 Dit artikel verplicht de Partijen niet tot het vaststellen van wetgeving. Het tweede lid heeft geen betrekking op seksuele intimidatie. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel 27 Dit artikel heeft betrekking op mannelijke en vrouwelijke werknemers met gezinsverantwoordelijkheid met betrekking tot kinderen te hunnen laste en met betrekking tot andere leden van hun naaste familie die duidelijk behoefte hebben aan hun zorg en ondersteuning wanneer dergelijke verantwoordelijkheden hun mogelijkheden beperken bij het voorbereiden op, aangaan van, deelnemen aan, of vooruitgang boeken bij economische activiteiten. Onder „kinderen te hunnen laste" en „andere leden van hun naaste familie die duidelijk behoefte hebben aan hun zorg en ondersteuning" worden personen verstaan die als zodanig worden omschreven in de wetgeving van de betrokken Partij. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikelen 28 en 29 Voor de toepassing van dit artikel wordt verstaan onder „werknemersvertegenwoordigers" personen die als zodanig zijn erkend door de nationale wetgeving of praktijk. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel A, eerste lid De uitdrukking „genummerde leden" kan eveneens betrekking hebben op artikelen die slechts een enkel lid omvatten. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel B, tweede lid Handvest Voor de toepassing van het tweede lid van artikel B, komen de bepalingen van het herziene Handvest overeen met de bepalingen van hetvervat in het artikel of lid met hetzelfde nummer, met uitzondering van: a. artikel 3, eerste en derde lid, van het Handvest Artikel 3, tweede lid, van het herziene Handvest, dat overeenkomt met; b. artikel 3, tweede en derde lid, van het Handvest Artikel 3, derde lid, van het herziene Handvest, dat overeenkomt met; c. artikel 10, vierde lid, van het Handvest Artikel 10, vijfde lid, van het herziene Handvest, dat overeenkomt met; d. artikel 17 van het Handvest Artikel 17, eerste lid, van het herziene Handvest, dat overeenkomt met. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel E Een verschil in behandeling dat gegrond is op een objectieve en redelijke rechtvaardiging wordt niet als discriminerend beschouwd. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel F dreiging De zinsnede „in geval van oorlog of een andere noodtoestand" heeft tevens betrekking op oorlogs. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel I Werknemers die zijn uitgesloten overeenkomstig de bijlage bij de artikelen 21 en 22, worden niet medegeteld bij de vaststelling van het aantal betrokken werknemers. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006

Artikel J Onder de term „wijziging" wordt tevens de toevoeging van nieuwe artikelen aan het Handvest verstaan. 2004 13 28-01-2004 03-05-2006 2006 128 06-06-2006 01-07-2006